'Mensen zien hem nu door een filter'

Noorse pers verdeeld over cameraverbod 'Zie hoe hij spreekt, zie hoe dwaas hij is'

Het is even zoeken, maar bovenin de voorpagina van de website van de krant Dagbladet zit een knop: Forside uten 22. juli-saken (Voorpagina zonder het 22 juli proces). Eén klik levert een Breivik-vrije website op.

Er zijn Noren die dat waarderen. Zij hebben hun buik vol van de terrorist Breivik die vorig jaar 77 mensen doodde en nu voor de rechter staat. Maar veruit de meesten willen méér weten.

De krant Verdens Gang, beter bekend als VG, overwoog ook een Breivik-vrije knop. "Maar we doen het niet", zegt website-redacteur Espen Egil Hansen. "We hebben de techniek, we deden het vorig jaar bij het Engelse koninklijke huwelijk. Maar de Breivik-zaak is het grootste verhaal, de grootste misdaad sinds de Tweede Wereldoorlog. Wij zijn een nieuwssite, hier berichten we over, mensen die het niet willen lezen moeten scrollen."

De hoogste rechter verbood het rechtstreeks uitzenden van beelden van de verklaring van Breivik in de rechtszaal. Vrijwel alle kranten van naam zijn met eigen camera's aanwezig in en rond de rechtbank om hun websites van interviews en beelden te voorzien. Maar zo lang Breivik praat, moeten ze buiten blijven.

Ter vervanging van de camera hebben ze redacteuren in de zaal die proberen vrijwel woordelijk het proces live weer te geven op hun websites. "Niet elk woord", zeg Tom Kristiansen van omroep NRK, "We beschrijven bloederige kwesties en het maken van een bom, maar laten de details weg en citeren dan niet woordelijk. Dat zouden we in een normale uitzending ook niet doen."

Na een dag waarop Breivik vertelde hoe hij voormalig premier Gro Harlem Brundtland had willen onthoofden en dat die 77 doden eigenlijk maar plan B waren, hapt Trond Blattmann nog naar adem als hij voor de camera van de krant Aftenposten verschijnt. Blattmann leidt Steungroep 22 juli die nabestaanden van Breiviks slachtoffers ondersteunt. "Dit hadden jullie rechtstreeks willen uitzenden?", zegt hij verontwaardigd. "Ik denk inderdaad dat na vandaag enkele journalisten daar anders over denken", geeft Kristiansen van de NRK toe.

Toch blijft Hansen van VG er bij dat het goed was geweest alles rechtstreeks uit te zenden. "Dan zie je hoe hij spreekt, hoe hij zich gedraagt, hoe dwaas hij is. Wij kunnen daar schrijvend geen goed beeld van neerzetten. De rechtbank was bang dat hij met live beelden een te groot publiek zou bereiken met zijn politieke boodschap. Maar als je hem hoort en ziet spreken, is hij zelf de grootste bedreiging van die boodschap."

Gunnar Bodahl Johansen van het Instituut voor de Journalistiek zegt: "Mensen moeten zichzelf een beeld van deze man kunnen vormen. Nu krijgen ze een transcriptie voorgeschoteld van wat hij zegt en er volgen talloze analyses van advocaten, psychiaters en andere deskundigen. Analyse na analyse. Mensen zien hem nu door een filter. Openheid is heel belangrijk in dit soort zaken."

Één op de drie Noren had graag alles uitgezonden gezien, meer dan de helft dus niet. Toch bezoekt volgens Hansen de helft van alle Noren de VG-website. "Ruim twee miljoen. We zijn de best bezochte webkrant. Sinds het proces loopt, hebben we denk ik 10 tot 20 procent meer bezoekers."

De actuele teller van Dagbladet van de pagina waarop live verslag wordt gedaan schommelt constant tussen de 17.000 en 20.000. "Ik schat zo'n 250.000 bezoekers per dag", zegt Kristiansen over de website van omroep NRK. "Maar dat is een vertekend cijfer, want wij hebben onze weergave ook op tv. Nee, kijkcijfers heb ik op het moment niet."

Wat Geir Lippestad, advocaat van Breivik, betreft, zijn die cijfers vandaag laag. "Zet in godsnaam je tv uit", adviseert hij op de VG-website nabestaanden, want zijn cliënt wil gedetailleerd op zijn moordpraktijken op Utoya ingaan.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden