Mensen willen best vrijwilliger worden, als je ze maar wat minder negatief benadert

Hoe breng je een participatiesamenleving tot stand? Wederkerigheid is een goed uitgangspunt, zegt de sociologe Evelien Tonkens in een gesprek met Volzin, magazine voor religie en samenleving. Iemand die zorg ontvangt zou daarvoor iets terug kunnen doen, niet verplicht maar vrijwillig, vindt ze: "Iemand die thuiszorg krijgt kan misschien best een uurtje op de baby van de buren passen. En met een scootmobiel kan iemand een eenzame buurtgenoot bezoeken." Volgens Tonkens zijn oproepen om zulke dingen te organiseren vaak te negatief van toon, wekken ze de indruk dat de maatschappij vol zit met klaplopers: "Er zijn veel mensen die iets voor een ander willen betekenen. Dat noem ik het altruïstisch overschot. Je moet ze alleen wel op een positieve manier benaderen. Als je ze met wantrouwen tegemoet treedt krijg je wantrouwen terug." Onderzoek in Engeland heeft uitgewezen dat ongeveer een derde van de mensen alles doet, vertelt Tonkens: "Dat is hier waarschijnlijk ook zo. Die andere groep bereik je niet door vrijwilligerswerk verplicht te stellen. Veel mensen in de bijstand bijvoorbeeld voelen zich uitgekotst en overbodig. Ze zijn vaak behoorlijk geïsoleerd. Door armoede maken ze schulden, lenen ze van vrienden, kunnen ze niet terugbetalen en krijgen ze vervolgens ruzie. Ze schamen zich en gaan contacten steeds meer uit de weg." Het doen van vrijwilligerswerk kan voor zulke mensen een goed medicijn zijn. Maar Tonkens vindt de gedachte als zou je werk van professionals voortaan wel kunnen overlaten aan vrijwilligers een illusie: "Stop de fantasie dat ze het zomaar kunnen overnemen maar denk na hoe vrijwilligers en professionals het samen kunnen doen."

Schep eerst een goede sfeer van vertrouwen, dat is belangrijker dan regulering van bovenaf, zo zou je het verhaal van Tonkens kunnen samenvatten. Zou België, als Tonkens gelijk heeft, misschien meer talent hebben voor een participatiesamenleving dan Nederland? Die indruk krijg je wel wanneer je het verhaal van Kelly Keasberry leest in Christelijk Weekblad, nieuws- en opinieblad voor gelovig Nederland, over de verschillen tussen beide landen. Keasberry doceerde in Utrecht en verruilde de universiteit aldaar twee maanden geleden voor de theologische faculteit in Leuven. Ze heeft een goed moment uitgekozen voor haar beschouwing. Na twee maanden verblijf in een vreemd land vallen de verschillen je nog op, later zie je ze minder duidelijk doordat je dan te zeer gewend geraakt bent aan je nieuwe omgeving en misschien ook te genuanceerd bent geworden.

Keasberry vat het verschil tussen Nederland en België samen in één letter: "Nederland is een contractland en België is een contactland. De Nederlandse samenleving is georiënteerd op contracten, regelgeving en de navolging daarvan... In België is het creëren van de juiste ambiance het credo. Velen gingen hier de mist in... Menigeen, zelfs bij Fortis, begreep niet dat zaken in België uitsluitend tot stand komen in een sfeer van onderling vertrouwen." Een soortgelijk verschil in mentaliteit bestaat er ook tussen twee landen in een heel andere hoek van de wereld, Israël en Egypte. In 1978 maakten beide landen een einde aan een oorlogstoestand die dertig jaar had geduurd. Maar tot meer dan een koude vrede kwam het niet. Daarvoor waren verschillende redenen, maar één daarvan was dat er in beide landen een verschillende manier van zakendoen bestond. Met Israël in de Nederlandse rol van contractland en Egypte in die van contactland, waarbij de Israëliërs net als de Nederlanders snel ter zake wilden komen, terwijl de Egyptenaren zoals de Belgen van Keasberry meer belang hechtten aan het creëren van de juiste sfeer van vertrouwen. Precies datgene wat sociologe Tonkens ziet als een voorwaarde voor het welslagen van de participatiesamenleving in Nederland.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden