Mensen, vee, voorraden, alles wat bruikbaar was roofden de Krim-Tataren

Rusland manifesteert zich op de Krim. Zo'n vijfhonderd jaar geleden waren de rollen omgedraaid en waren de Tataren van het schiereiland in de Zwarte Zee de schrik van de Russen.

Op zijn hoogtepunt beheerste het kanaat van de Krim het overgrote deel van de noordkant van de Zwarte Zee en de hele kust van de Zee van Azov met de monding van de Don. De staat was een erfenis van het uiteengevallen Mongoolse Rijk.

Na de dood van de eerste khan van de Krim vochten zijn zoons in de jaren zestig en zeventig van de vijftiende eeuw een langdurige machtsstrijd uit. Meñli I Giray, de zesde zoon van de overleden heerser, kwam uiteindelijk als overwinnaar uit het conflict. Daarvoor moest hij wel de protectie aanvaarden van de sultan van het aan de overkant van de Zwarte Zee gelegen Ottomaanse Rijk.

Die afhankelijkheidssituatie belette de Tataren van de Krim niet om hun machtspositie in de regio flink uit te bouwen. Met hun nomadische achtergrond lieten ze zich niet alleen gelden binnen hun eigen grenzen, maar ook ver daarbuiten. Geducht werden hun invallen bij de noorderburen, de Russen. De Tataren kwamen bij voorkeur in het voorjaar en de zomer, als ze zich het makkelijkst konden verplaatsen en er het meest te halen viel. Troepenmachten van bijna honderdduizend man waren daarbij geen uitzondering. De Tataren namen een gebied in de tang en gingen dan 'oogsten': mensen, vee, voorraden, alles wat enigszins bruikbaar was in het eigen kanaat werd geroofd. De enige beperking die ze zichzelf oplegden was dat de buit niet zo groot moest worden dat ze kwetsbaar werden voor Russische tegenaanvallen tijdens de terugtocht. De hordes moesten mobiel genoeg blijven en niet door een overdreven hebzucht verzwakt worden. Tot slaaf gemaakte Russen werden vanaf de Krim geëxporteerd naar het Ottomaanse Rijk en de rest van het Midden-Oosten.

De noorderburen van het kanaat probeerden zich na verloop van tijd op allerhande manieren te verdedigen tegen de invallen. Ze legerden tienduizenden troepen aan hun zuidgrens, bouwden forten, groeven loopgraven en legden hinderlagen aan. Het hielp soms om de Tataren tegen te houden, maar lang niet altijd.

In 1571, terwijl de Russen druk waren met oorlogen aan de noordkant van hun rijk, rukten de Tataren zelfs op tot Moskou. De aanvallers zetten de voorsteden in brand, maar door de sterke wind breidden de vlammen zich steeds verder uit. Het vuur legde uiteindelijk grote delen van Moskou in de as. Dodelijke slachtoffers, schattingen lopen uiteen van tienduizend tot tachtigduizend, werden in de rivier de Moskva gedumpt.

Khan Detlev I Giray had stilaan ook territoriale ambities richting het noorden. Het jaar na de grote brand in Moskou keerde hij terug, dit keer met nog meer troepen. De Russische soldaten waren in de minderheid, maar meer ervaren en gewapend met geweren. Daarnaast profiteerden de militairen van hun kennis van eigentijdse fortificatietechnieken. Ze versloegen de Tataren bij Molodi.

De rooftochten bleven voortduren, maar langzaam maar zeker werd het kanaat de onderliggende partij. In de zeventiende eeuw voerden Russische en Oekraïense troepen gezamenlijk aanvallen uit. In de achttiende eeuw werd de Krim onder controle van de tsaren gebracht.

In de jaren vijftig van de negentiende eeuw vochten de Russen en de Turken nog een keer om invloed op de Krim. De sultan had daarbij steun van Groot-Brittannië, Frankrijk en het koninkrijk Sardinië. Het werd een conflict waarbij zichtbaar werd wat moderne oorlogsvoering inhield. Opkomende massamedia en de nog prille fotografie lieten dat ook aan de wereld zien.

De berichtgeving inspireerde Florence Nightingale tot haar activiteiten als verpleegster. De oorlog legde ook de zwaktes van het Russische en het Ottomaanse rijk bloot. Honderdduizenden moslims op de Krim emigreerden naar aanleiding van het conflict naar voorlopig veiliger oorden aan de zuidkant van de Zwarte Zee.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden