'Mensen ten onrechte in cel voor onbetaalde boete'

Ombudsman laakt 'gijzelingsbeleid' justitie

Het was vlak voor Kerst, in 2013. Vanuit het huis van bewaring in Lelystad komt bij Trouw een telefonische noodkreet binnen. David belt over het 'onrechtvaardige' lot van medegedetineerden die door justitie zijn opgesloten - 'gegijzeld' - voor openstaande boetes die ze niet kunnen betalen. Het zijn er volgens hem opvallend veel, waarschijnlijk omdat zo vlak voor de feestdagen veel celruimte vrij is.

Sommigen gaan er bijna aan onderdoor, zegt hij. "Ze zitten al diep in de shit." Een wanhopige medegedetineerde, Mario, vertelt hoe twee verkeersboetes, die na aanmaningen steeds hoger werden, hem al jaren achtervolgen, omdat hij zonder inkomen ze niet kan betalen. "Als ik uit de cel kom, dan staan de boetes nog steeds open en kunnen ze me opnieuw vastzetten. Hoe kom ik ooit uit deze ellende?"

Bijna twee jaar later concludeert de Nationale Ombudsman Reinier van Zutphen dat mensen ten onrechte van hun vrijheid worden beroofd. "Mensen met financiële problemen die boetes willen maar niet kunnen betalen, horen niet in de gevangenis. Het lost niets op", onderstreept hij in zijn gisteren verschenen rapport 'Gegijzeld door het systeem'.

Gijzeling is een dwangmiddel om iemand ertoe te bewegen boetes te betalen voor bijvoorbeeld te hard, zonder apk of onverzekerd rijden, maar ook voor wildplassen of de hond uitlaten waar het niet mag. Tot voor kort was opsluiten of het dreigen daarmee bijna een automatisme als aanmaningen, incassobureaus en deurwaarders niet hielpen. Het middel wordt nog steeds toegepast.

In 2013 en 2014 ging het over een hausse aan zaken. Het Openbaar Ministerie diende vorig jaar nog voor ruim 140.000 zaken een verzoek in bij de rechter om personen te mogen gijzelen. In ongeveer 41.000 zaken is echt tot gijzeling overgegaan, blijkt uit het rapport van de ombudsman. Vaak ontbrak volgens hem de informatie over de financiële positie van betrokkenen. Het leidde tot schrijnende situaties bij mensen die moeite hebben hun leven op de rit te houden en vaak schulden hebben.

Aanleiding voor het onderzoek van de ombudsman waren telefoontjes en brieven van mensen en naasten die ten einde raad waren. Het Centraal Justitieel Incassobureau ging niet in op voorstellen voor een betalingsregeling of andere oplossingen. Uit Rotterdam kreeg hij signalen dat ook zwangere vrouwen en alleenstaande moeders werden gegijzeld. Daarbij kwamen begin dit jaar klachten van politieagenten - het oppakken van deze mensen bracht hen 'in een moreel dilemma' - en van kantonrechters die het grote aantal gijzelingsdossiers zonder persoonlijke achtergrond van betrokkenen 'beu waren'.

Inmiddels heeft justitie stappen gezet om in een eerder stadium tot een oplossing te komen, zoals gespreid betalen, zodat gijzeling niet meer aan de orde is.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden