'Mensen houden van simpele waarheden'

Hij was adviseur in Afrika, wethouder in Friesland en burgemeester op Schiermonnikoog - zijn droombaan die door de liefde aan duigen viel. Vorige week werd Sjon Stellinga opnieuw geïnstalleerd als wethouder van Achtkarspelen. 'Wat mij overkwam is niet meer dan herenleed.'

Les 1

De echte helden wonen aan de overkant

"Ik was dertig, ons zoontje zes maanden, toen mijn vrouw in de zomer van 1989 ziek werd. Er was verdriet, angst en boosheid. En wanhoop toen duidelijk werd dat haar dood onvermijdelijk was. En toen kwamen de overburen. We kenden ze nauwelijks, van niet meer dan een groet over en weer. Ze vertelden dat ze graag gastgezin wilden zijn voor ons zoontje zodat ik kon blijven werken, ze vertelden over hun kinderen, over zichzelf en over een extra slaapkamertje op de bovenverdieping.

En het was mijn vrouw, die op haar 28ste in twee maanden tijd afscheid van het leven moest nemen, die een zucht van opluchting slaakte. Zij zag weer een toekomst voor haar man en zoontje, de twee van wie ze zielsveel hield. Het was een geweldig geschenk in een inktzwarte periode. Daarbij vergeleken is het verliezen van je burgemeestersbaan peanuts. Twee mensen die we voordien amper kenden, hebben zeven jaar lang, vier dagen per week, op Daan gepast.

Rob en Marjan, onze buren van schuin tegenover, waren geen olympische kampioenen, geen Nobelprijswinnaars of bekende Nederlanders. Wel helden van het leven."

Les 2

Laten we leren van de olifant

"Na een jaar of vijf werd ik opnieuw verliefd, het voelde als een mirakel. Met inmiddels twee jongens vertrokken we in 1996 voor vier jaar naar Botswana, waar de derde werd geboren. Mijn vrouw was tropenarts, ik ging aan de slag als lerarenopleider. Het was een fantastische tijd. We zagen kuddes gnoes, zebra's en antilopen op de vlucht slaan voor jagende leeuwinnen. We zagen hoe die leeuwinnen zich concentreerden op de zwakste, jongste en geblesseerde prooidieren en hoe ze zich tegoed deden aan dit feestmaal, terwijl de kuddes enkele honderden meters verder tot stilstand kwamen; het gevaar was immers geweken. De natuur is wreed, individuen worden slachtoffer, maar de soort leeft voort. Zo gaat dat nu eenmaal.

Hoewel, olifanten schijnen dat anders te doen. Ze vormen een kringetje met de sterksten aan de buitenkant, de kalfjes en de kreupele dieren veilig in het midden. En dat houden ze vol tot de dreiging is geweken. Vaak heb ik het gevoel dat mensen zich als antilopen en gnoes gedragen, zeker als de wereld wat grimmiger wordt. Wat zou het mooi zijn als we op die momenten wat meer van de olifanten zouden hebben.

Op Schiermonnikoog had ik de indruk dat we dat omzien naar elkaar soms te pakken hadden. Toen een collega zwaar ziek werd, moest er 24 uur per dag iemand aanwezig zijn. Om zijn vrouw te ontlasten, stelde de buurman een schema op wie er 's nachts bij hem kon waken. Ik woonde nog geen jaar op het eiland, ik vond het prachtig dat ik mijn naam ook op de lijst zag staan."

Les 3

De man met de fluit heeft altijd gelijk

"In 2010 was ik tijdens de raadsverkiezingen lijsttrekker voor de PvdA in de Friese gemeente Achtkarspelen. Ik voelde me de gebraden haan, volgens vriend en vijand vervulde ik mijn wethouderschap alleszins verdienstelijk. Het resultaat was dramatisch, onze fractie halveerde. Ik was hard met beide benen op de grond gezet.

Aan het eind van de verkiezingsavond blies ik met een aantal partijgenoten stoom af in het café. Daar schoot het voetballertje van het elftal dat ik ooit begeleidde me weer te binnen. Het jongetje was een uitgesproken talent. Er was één probleem: hij kon niet tegen de soms foutieve beslissingen van de scheidsrechter. Een ingooi naar de verkeerde partij, een niet-bestrafte overtreding, een onjuist ingeschatte spelsituatie, het leidde bij hem steevast tot een emotionele explosie.

Uiteindelijk heb ik hem verteld dat hij een erg slechte voetballer was en misschien beter kon gaan dammen. Het mannetje was zodanig aangedaan dat ik hem heb uitgelegd dat voetballen zonder scheids onherroepelijk tot eindeloze kringgesprekken in de middencirkel zou leiden. Om die reden hebben we iemand een fluit gegeven en afgesproken dat we hem altijd gelijk geven, ook als hij ernaast zit. Omdat het anders niet opschiet en we op het laatst niet meer aan voetballen toekomen.

Exact datzelfde geldt voor het openbaar bestuur. De kiezer heeft altijd gelijk, ook als hij er opzichtig naast zit. Als we dat niet meer kunnen accepteren, moeten we maar gaan dammen in plaats van politiek bedrijven."

Les 4

De liefde is nog steeds gevaarlijk

"De verkering was een paar dagen oud toen ik bekendmaakte dat ik een relatie had met een jonge medewerkster van de gemeente en dat ik, tegen de wens van een meerderheid van de raad, had besloten af te treden. Tot dat moment in augustus 2015 was het mij als burgemeester altijd gelukt enigszins boven de partijen te staan, en de gemoederen te bedaren bij splijtzwammen als het huisartsenconflict of het bezoekerscentrum Promenade dat de politiek tien jaar lang bezighield. Nu ik zelf onderwerp van discussie was geworden, kon ik die verbindende rol niet meer vervullen.

Dat ik ging scheiden was vervelend genoeg voor mij, mijn vrouw en mijn kinderen, ik wilde me niet ook nog hoeven verantwoorden tegenover iedereen die daar iets van vond. In sommige gemeentelijke kringen dacht men te weten dat de relatie al maanden bestond. Toen ik informeerde of men enige aanwijzing had dat - áls dat al waar zou zijn geweest - de gemeente daar enig nadeel van zou hebben gehad of ik of mijn nieuwe vriendin enig voordeel, waren de reacties stomverbaasd. Maar natúúrlijk was mijn integriteit boven elke twijfel verheven, mijn functioneren stond absoluut niet ter discussie. Het bleek de liefde zélf te zijn die verwerpelijk was.

Even voelde ik me de gereformeerde jongen die honderd jaar geleden verliefd werd op een katholiek meisje, de witte Nederlander die in de jaren vijftig viel voor de gekleurde Surinaamse. Het feit dat mijn vriendin ruim twintig jaar jonger is, dát kon niet volgens sommigen, dát was verwerpelijk. En juist omdat je die liefde niet wilt ontkennen, is het een discussie die niet te winnen is."

Les 5

De politiek moet weer begrijpelijk worden

Afgelopen zomer werd ik van verschillende kanten gevraagd om mee te denken over de tanende interesse in de (lokale) politiek. Ik hield dat wat af omdat ik ook het ei van Columbus niet één-twee-drie voorhanden heb. Tijdens de zomer stond de tv nogal eens aan, de Olympische Spelen in Rio. Er kwam een scala aan sporten voorbij. Sommige vond ik zeldzaam saai. Ik snapte de spelregels niet en had geen zin me erin te verdiepen.

Plotseling realiseerde ik me hoe iemand zich moet voelen die per ongeluk naar een raadsvergadering kijkt. De spelregels van vooral de regionale politiek zijn volslagen onbekend en veel te ingewikkeld. Terwijl iedereen toch zo zijn best doet, het belang van transparantie benadrukt en wars is van achterkamertjes. Maar het is niet te begrijpen. Moet zo'n begroting echt meer dan honderd pagina's dik zijn? Hoe moet je snappen dat je geen dakkapel mag bouwen omdat een gemeenteraad, waarin je niemand kende, dat zes jaar eerder zo in een bestemmingsplan heeft vastgelegd?

Echt, iedereen is geïnteresseerd in z'n eigen leefomgeving en wil daar graag over meepraten. De politiek is een prachtsport, maar laten we er weer een sport van maken die voor iedereen te begrijpen is."

Les 6

Een halve centimeter kan veel uitmaken

"In juli fietste ik door Groot-Brittannië. Uitgerekend in het Peak District, zoals de naam al aangeeft een gebied met veel reliëf, ging er iets mis in het schakelmechanisme van mijn fiets. Het betekende afstappen en het bepakte gevaarte van 40 kilo tegen de bergen opduwen. Het fietscomputertje gaf linksonder de snelheid van dat moment aan: 2,1 km per uur. Rechtsonder de nog af te leggen dagafstand: 96,3 km. Dat was weinig motiverend. Maar erger nog was het verlies aan waardigheid.

Ooit was ik namelijk jaloers geweest op die ene fietser. Zelf zat ik 's zomers in een warme auto, drie kinderen op de achterbank, vakantie-cd's luisterend, en dan passeerde je zo'n stoere held die in volkomen onthechtheid op niets meer dan een fiets dezelfde duizend kilometer als ik overbrugde, zonder enige vorm van stress. Nu was ik zelf die eenzame held. Tot ik van de fiets af moest en veranderde in een stumper die meewarig door automobilisten werd bekeken.

De volgende dag vond ik een fietsenmaker en toen bleek dat mijn versnellingskabeltje op mysterieuze wijze een halve centimeter te lang of te kort was geworden. Een halve centimeter, een wereld van verschil in het Peak District.

De volgende dag was het kabeltje weer op lengte en voelde ik me weer de held. Soms is er maar een halve centimeter nodig om (weer) succesvol te zijn."

Les 7

Liever een nette leugen dan een rommelige waarheid

"Deze tekst staat achter op het boek 'Hoe ik talent voor het leven kreeg' van Rodaan Al Galidi, een voormalige asielzoeker uit Irak. Vanwege deze zin heb ik het op mijn nachtkastje liggen. Ik was 56 toen ik ontdekte dat de waarheid er niet toe doet als die te ingewikkeld is. Een keurige strakke leugen, zelfs waar deze aantoonbaar onjuist was, bleek voor een aantal mensen op mijn eiland - gelukkig een minderheid - te prefereren.

Het voelde als een kafkaëske situatie dat men het blijkbaar ongeloofwaardig vond dat een alleenwonende man (vrouw en kinderen woonden op de wal, AB) en een alleenstaande vrouw een intensieve zakelijke relatie hebben die groeit naar een vriendschappelijke band zonder dat er sprake is van een liefdesrelatie. Op het moment dat het laatste wél het geval was, heb ik het meteen gemeld. Men wilde liever een publieke bekentenis met een uitgebreid mea culpa - een makkelijke leugen dus - horen dan de waarheid. Maar dan lees je zo'n flaptekst en besef je dat er tallozen zijn voor wie mijn ervaring op dit gebied een soort herenleed is. Zíj hebben pas recht van spreken. Zij weten als geen ander dat de waarheid niet buiten de reguliere referentiekaders mag liggen.

In een land waar een deskundige van Clingendael bij 'Nieuwsuur' in vijf minuten de hele Midden-Oostenproblematiek duidt zodat we het allemaal weer snappen, in dat land mag de waarheid niet al te moeilijk zijn. En dus heeft die nette leugen een soort natuurlijke voorsprong. Toch hoop ik dat ooit dat spreekwoord over de waarheid en de snelle leugen zichzelf bewijst. Omdat de waarheid, hoe rommelig die misschien ook is, dat verdient. Omdat wij dat verdienen."

Sjon Stellinga

Johannes Stellinga (Assen, 1958) studeerde bedrijfskunde in Groningen, was organisatieadviseur bij PTT Post, werkte als lerarenopleider in Botswana en als trainer/adviseur voor ondernemingsraden. In 2006 werd hij voor de PvdA wethouder in de Friese gemeente Achtkarspelen. Na de dramatische verkiezings-nederlaag voor die partij pakte hij als zelfstandig ondernemer het trainings- en advieswerk weer op tot in 2012 het burgemeesterschap van Schiermonnikoog voorbijkwam: 'een droombaan waar alles voor moest wijken'. Nadat hij in de zomer van 2015 moest aftreden, werkte hij als trainer en adviseur in management- en medezeggenschapsvraagstukken. Vorige week werd hij opnieuw geïnstalleerd als wethouder in Achtkarspelen. Stellinga is fervent voetbal-, schaats- en wielren- liefhebber. Hij woont in Groningen en heeft drie volwassen zoons.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden