MENSEN | Herkenbare en authentieke Van Nieuwenhoven verruilt Kamer voor provincie

Met de overstap van Jeltje van Nieuwenhoven van de Tweede Kamer naar het provinciaal bestuur van Zuid-Holland verlaat het laatste lid van het vrouwelijke PvdA-trio 'Jelskeline' het parlement. Jeltje van Nieuwenhoven, Elske ter Veld en Eveline Herfkens kwamen spoedig na hun verkiezing tot kamerlid in 1981 onder die bijnaam te boek te staan.

Tussen hen groeide een innige vriendschapsband, hoezeer de voormalige bibliothecaresse Van Nieuwenhoven, de vakbondsvrouw Ter Veld en de oudmedewerker van buitenlandse zaken en -lid van het studentencorps Herfkens ook verschilden qua afkomst en politieke stijl. In de PvdA is zo'n warme verhouding uitzonderlijk. De buitenwereld kreeg even zicht op de innigheid van hun onderlinge band in 1992, na het gedwongen aftreden van Elske ter Veld als staatssecretaris van sociale zaken. Zij huilde uit op de schouders van Van Nieuwenhoven, haar oude vriendin uit de fractie.

Van Nieuwenhoven is met Van der Vlies (SGP) het langstzittende (23 jaar) kamerlid. Het is geen toeval dat zij zo veel langer dan de andere leden van het trio in het parlement vertegenwoordigd is geweest. Van Nieuwenhoven, dochter van een rotanbewerker en meubelmaker uit Noordwolde in het Friese Weststellingwerf, is een rasparlementariër. Kroon op haar werk vormt haar voorzitterschap van de Tweede Kamer, van 1998 tot 2002.

De eerste vrouwelijke kamervoorzitter in de geschiedenis ontwikkelde in die functie een herkenbare stijl, niet het minst dankzij haar Weststellingwerfse accent. Zij heeft zich nooit iets aangetrokken van adviezen dat af te leren. Met dat accent maakte zij zich voor de kiezers als het ware aanraakbaar en gaf zij het kamer-voorzitterschap op slag een minder sjiek, minder afstandelijk karakter. Tegelijkertijd was zij zich goed bewust van de noodzaak het aanzien van de kamervoorzitter te bewaren. Van Nieuwenhoven kon zich, als zij het nodig oordeelde, van een autoritaire kant laten zien.

De wending in haar politieke loopbaan kwam in 2002, na de dramatische verkiezingsnederlaag die de PvdA onder leiding van Melkert leed. Zij liep daarna zowel het politiek leiderschap van de PvdA als het ministerschap van binnenlandse zaken mis.

Na die nederlaag en Melkerts vertrek koos de fractie haar tot leider en legde zij het kamervoorzitterschap neer. Veel meer dan de berekenende technocraat Melkert leek zij te beantwoorden aan de roep om herkenbare, authentieke politici die na de opkomst van Fortuyn werd gehoord. Met haar ruime politieke ervaring en geslepenheid in het debat kon zij in staat worden geacht geducht tegenspel te bieden aan de overwinnaar van de verkiezingen, CDA-leider Balkenende. De PvdA zelf zag dat anders. Haar partij bestempelde Van Nieuwenhoven al op de dag dat de fractie haar tot voorzitter koos als 'tussenpaus'. Dat was voor haar een grote teleurstelling.

Zij deed nog een vergeefse gooi naar het fractieleiderschap in de ledenraadpleging die de PvdA eind 2002 organiseerde. Ze eindigde met 32 procent van de stemmen tweede, achter Wouter Bos. In de daarop volgende kabinetsformatie stond zij als kandidaatminister van binnenlandse zaken op het lijstje van Bos. Na het afvallen van de PvdA in die formatie koos de fractie haar tot vice-voorzitter en pakte zij haar oude woordvoerderschap kunst, cultuur en media op.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden