Mensen die in geesten geloven, schamen zich daar vaak voor

ONITSHA - Bijna alle inwoners van het Nigeriaanse Onitsha hebben zich bekeerd tot het christendom. Een groot deel van de bevolking gelooft daarnaast in geesten, die een belangrijke rol speelden in hun traditionele religie. Maar vaak schamen ze zich daarvoor. 'Geestenverering is iets voor mensen die niet weten wat beschaving is.'

GERBERT VAN DER AA

“Er worden hier veel te veel kippen geofferd”, zegt dominee Mbanugo van de anglicaanse kerk in Onitsha. “Op zondagen zit de kerk overvol. Maar de manier waarop de mensen hun geloof belijden is niet zuiver. Bijna iedereen heeft thuis een altaar waarop het hoofd van de familie regelmatig heidense rituelen uitvoert. Kippenbloed speelt daarbij een belangrijke rol.”

Mbanugo heeft zijn bloes uitgetrokken en wrijft over zijn buik. Het is warm in zijn woning. De ventilator aan het plafond staat stil omdat de stroom is uitgevallen.

De dominee vertelt over zijn grootvader, die een van de eerste bekeerlingen was in Onitsha, en over het geloof in geesten, dat nog steeds springlevend is. “Veel inwoners denken dat er ontelbare bovennatuurlijke wezens zijn die invloed hebben op hun leven”, zegt hij. “Zij zijn de oorzaak van zowel voor- als tegenspoed en hebben bloed nodig om te leven. Door een kip te slachten en het bloed uit te strooien over poppetjes die symbool staan voor deze geesten, hopen de mensen dat ze geholpen worden.”

De anglicaanse kerk probeert al jaren een einde te maken aan deze gewoonte. Maar Mbanugo geeft toe dat daarbij weinig successen zijn geboekt. “Ik vertel de mensen in de kerk regelmatig dat ze er mee op moeten houden, maar ze willen toch niet luisteren.”

De anglicaanse kerk is niet de enige kerk in Onitsha. Sinds missionarissen van deze kerk er in 1857 als eersten een missiepost stichtten, zijn talloze missionarissen van andere kerken gevolgd. Ook de katholieke kerk en stromingen als de zevendedagadventisten en de Jehovah's getuigen zijn tegenwoordig in de stad vertegenwoordigd. Allemaal kozen ze Onitsha als vestigingsplaats voor hun eerste missiepost in de regio, omdat de stad een belangrijk handelscentrum is. Door hun activiteiten te concentreren op een stad die regelmatig werd bezocht door inwoners uit omliggende gebieden, hoopten ze hun versie van het christendom zo snel mogelijk te verbreiden.

Onitsha is nog steeds een stad van handelaars. Hier kun je alles kopen wat in de rest van het land niet te krijgen is. Overal in de stad staan borden waarop reclame wordt gemaakt voor medicijnen tegen geslachtsziekten. “Bezoek de kliniek van professor Why Worry”, staat op een van de borden. “Wij genezen en voorkomen gonorroe, syfilis en tal van andere persoonlijke problemen.”

Op de markt, een van de grootste in het land, krioelt het van de mensen. Een vrachtauto baant zich toeterend een weg door de massa. Bovenop de lading zitten passagiers. Ze zijn bepakt met tassen vol handelswaar, die ze in andere delen van het land met winst hopen te verkopen.

Even verderop, aan de oever van de rivier de Niger, is zand te koop. Mannen in kano's transporteren het van de zandbanken in het midden van de rivier naar de oever. Sommige kano's zijn voorzien van aan elkaar genaaide lappen stof, die dienst doen als zeil. Een jonge vrouw bakt vis op een houtvuurtje. Om haar nek hangt een kruis. “Ben je ook christen”, vraagt ze belangstellend. Het is een vraag die vaak gesteld wordt in Onitsha.

“Bijna iedereen in Onitsha heeft zich bekeerd tot een of andere variant van het christendom”, zegt chief Odinanwa, een gepensioneerde ambtenaar die een aantal boekjes schreef over de geschiedenis van de regio. Het is vroeg in de avond. Zittend op het balkon van zijn woning in een dorp even buiten Onitsha, vertelt hij dat het succes van de missionarissen nauw verbonden was met het onderwijs dat zij gaven. Sommige inwoners van Onitsha werden opgeleid tot dokter en kregen de beschikking over medicijnen waarmee ze ziektes konden genezen die voorheen ongeneeslijk waren. Anderen werden klaargestoomd voor een functie in het koloniale apparaat van de Britten, die de stad in 1884 onder hun bestuur brachten.

“Een goede relatie met de missionarissen had vaak positieve gevolgen voor je carrière”, zegt Odinanwa. “Vooral voor mensen aan de rand van de samenleving ontstond er zo een mogelijkheid om hogerop te komen.” De missionarissen eisten natuurlijk wel van hun leerlingen dat ze zich bekeerden tot het christendom.

Voor de bevolking van Onitsha was dat volgens de chief niet zo'n probleem. De god waarover de missionarissen spraken, verschilde namelijk niet zo veel van de geesten die de bevolking vereerde. “Net als de geesten was de god van de missionarissen onzichtbaar en overal aanwezig”, zegt Odinanwa. “Ook vertelden de missionarissen dat hun god het belangrijk vond om vereerd te worden. De religie van de inwoners van Onitsha functioneerde op dezelfde manier. Alleen de rituelen waren anders. Bovendien vereerde de bevolking al zoveel verschillende bovennatuurlijke wezens, dat ze er best nog een bij wilde nemen.”

De missionarissen keurden de manier waarop de bevolking het christendom wilde belijden echter af. Zij vonden dat er alleen sprake was van bekering als mensen stopten met het vereren van geesten. Al dat geknoei met kippenbloed was in hun ogen het werk van de duivel. Daar moest zo snel mogelijk een eind aan komen.

Maar de inwoners van Onitsha voelden er niets voor om hun eigen religieuze tradities te verwaarlozen. “Een groot deel van de bevolking koos voor een pragmatische oplossing”, zegt Odinanwa. “Ze gingen netjes naar de kerk, maar bleven in het geheim gewoon hun geesten vereren. Ik denk dat het goede keuze was. Wie niet sterk is, moet slim zijn. Laat die missionarissen maar praten, moeten ze gedacht hebben.”

Geestenverering is een moeilijk gespreksonderwerp in Onitsha. Meer dan honderd jaar christelijk onderwijs heeft diepe sporen achtergelaten. Nadat de Britten Nigeria in 1960 onafhankelijkheid gaven zijn de mensen zich opnieuw gaan bezinnen op hun verleden.

Maar in schoolboeken, die vaak nog stammen uit het koloniale tijdperk, wordt kinderen nog steeds geleerd dat het vereren van geesten een slechte gewoonte is. Alleen het christendom zou een beschaafde religie zijn. Mensen die in geesten geloven, schamen zich daar vaak voor.

“Natuurlijk ben ik christen”, zegt de zakenman Michael Okolie, lid van de katholieke kerk. “Geestenverering is iets voor mensen die niet weten wat beschaving is. Daar doe ik niet aan mee.”

Okolie wijst naar een terrein langs de kant van de weg, waarop een geraamte staat van een gebouw dat nooit is afgemaakt. Een kudde geiten doet zich tegoed aan het struikgewas dat de bouwplaats heeft overwoekerd. “Dat moest de nieuwe kathedraal worden van de katholieke kerk”, vertelt hij. “Toen het gebouw half af was, bleek het geld op.”

In zijn riante villa laat de zakenman een fles gin aanrukken. Voordat hij wat inschenkt, strooit hij een klein beetje drank over de grond. De eerste slok is voor de geesten van zijn overleden voorouders, legt Okolie uit. Als hij hen vergeet, dan maakt hij ze ontevreden en kan hij onheil verwachten.

Het is niet het enige ritueel dat de zakenman uitvoert om de geesten gunstig te stemmen. In een kast staat een aantal houten poppetjes. Het bloed en de veren van de kip die hij enkele dagen eerder offerde, liggen er nog omheen. “Mijn altaar in huis is veel belangrijker dan de kerk”, zegt hij berustend.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden