Menselijk DNA ligt ergens tussen bonobo en chimpansee

Wetenschappers hebben het DNA van bonobo Ulindi ontcijferd.Beeld MPI

Het kwartet is compleet. Een team van wetenschappers heeft de volledige DNA-code in kaart gebracht van de bonobo, de vierde primaat, nadat eerder al de chimpansee, de gorilla en de orang-oetan op de ontleedtafel van de genetici hadden gelegen.

De bonobo is samen met de chimpansee de nauwste verwant van de mens - het kwartet is eigenlijk een kwintet. En dat blijkt ook uit een vergelijking van de genomen, schrijven de wetenschappers vandaag in het vakblad Nature. Net als de chimpansee komt het DNA van de bonobo voor 98,7 procent overeen met dat van de mens. De twee dieren zelf schelen slechts 0,4 procent.Pas in het begin van de vorige eeuw kwam men erachter dat bonobo's geen dwergchimpansees waren, maar een aparte soort.

Opmerkelijk, want de apen lijken misschien op elkaar, maar hun gedrag is zeer verschillend. Bij chimpansees maken mannetjes de dienst uit, en zij gedragen zich vaak agressief en gewelddadig. Bonobo's kennen daarentegen een matriarchaat en de dames bedisselen de zaken door seksuele diensten te verlenen of te weigeren.

Dát verschil hebben de onderzoekers niet in het genoom kunnen terugvinden. Daarvoor is nog te onduidelijk waar de meeste genen voor dienen. Maar ze hebben aan het DNA wel kunnen aflezen wanneer de evolutionaire routes van bonobo en chimpansee uiteen zijn gegaan. Dat moet zo'n twee miljoen jaar geleden zijn gebeurd, en de scheiding was abrupt. Daarna hebben de dieren geen genen meer uitgewisseld.
Die bevinding komt overeen met het idee dat de scheiding is veroorzaakt door de vorming van de rivier de Congo, 1,5 à 2,5 miljoen jaar geleden. Bonobo's komen van nature alleen voor in het dichte oerwoud van Congo, ten zuiden van de rivier. Chimpansees hebben een veel groter leefgebied, maar dat ligt geheel ten noorden ervan. Een amoureus oversteekje zat er de afgelopen twee miljoen jaar niet meer in.

Hun gemeenschappelijke voorouder stond nog heel dicht bij de voorouder van de mens. Beide mensapen moeten na de splitsing 'menselijke' trekjes hebben gekregen. En inderdaad: uit de genoomvergelijking blijkt dat 3 procent van het menselijk DNA verwanter is met dat van bonobo of chimp dan dat ze onderling overeenkomen. Dat is interessant voor nader onderzoek, schrijven de wetenschappers. Maar er lijkt haast bij: de bonobo wordt met uitsterven bedreigd.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden