Mens zijn tussen de cijfers

Veertig camera's in een middelbare school, die wekenlang dagelijks meekijken in de lokalen, gangen en lerarenkamer. Heb je dan zelfs op school geen privacy meer? En: wie wil ernaar kijken? De zesdelige serie 'De School' geeft een mooi inkijkje in een voor velen gesloten wereld waar níet alles draait om cijfers.

Geen sprake van, was de eerste reactie van Dick Bruinzeel, hoofd van de CSG Jan Arentsz in Alkmaar, op de vraag of zijn school de deuren wilde openstellen voor BNN en producent Submarine. Hun plan: met een flinke reeks camera's de laatste zes weken van het schooljaar van 4-havo volgen. Tientallen andere scholen hadden dezelfde reactie gegeven: nee. Maar de partijen bleven in gesprek, en raakten er samen steeds meer van overtuigd dat de serie minder zou draaien om voyeurisme en meer om het tonen van het dagelijkse schoolleven, om de dingen die zich achter rapportcijfers en cito-resultaten afspelen.

"De meeste mensen, ook ouders, hebben geen idee wat er de hele dag op school gebeurt", zegt Bruno Felix van Submarine. "Dat terwijl de middelbare schooltijd voor bijna iedereen een heel bepalende tijd in je leven is."

Directeur Bruinzeel sprak met zijn personeel, ouders, experts en liet de ouderraad en medezeggenschapsraad beslissen. "Uiteindelijk stond iedereen er achter." Iedereen? "Nou, er waren ouders en leerlingen die niet wilden meewerken. Met hen zijn de makers overeengekomen dat ze niet in beeld komen." Of: achteraf onherkenbaar zijn gemaakt.

Om dicht bij de alledaagsheid te komen, kozen de makers voor een heuse Big Brother aanpak: overal camera's tegen muren en plafonds. Felix: "We wilden fly on the wall te werk gaan. Zet je een camera op statief midden in de klas dan is iedereen zich bewust van dat ding. Dan gaan mensen 'acteren'."

Op veertig schermen schakelden de makers, in een eigen ruimte binnen het schoolgebouw, tussen de verschillende beelden en besloten zo welke beelden daadwerkelijk werden vastgelegd ¿ thuiskomen met gigantische hoeveelheden materiaal was geen praktische optie.

In de aanloop naar de opnameperiode hadden de makers al veel tijd op school doorgebracht om leerlingen en docenten te leren kennen. Zo spoorden ze 'verhalen' op, persoonlijke ontwikkelingen die het volgen waard waren.

Isabelle en Mathijs
Isabelle (17) bijvoorbeeld, een meisje met immense wimpers en lang blond haar, komt van het vmbo. Ze heeft een plan met haar havo-diploma, maar makkelijk gaat haar de stap naar een nieuwe school niet af. In tijden van stress zoekt ze haar heil bij haar lerares Frans. Jaarlaag-genoot Mathijs (15) heeft door een lastige thuissituatie zijn motivatie verloren nog iets van school te maken. Is hij niet te laat of gewoon afwezig, dan zit hij nadrukkelijk ongeïnteresseerd in de klas. Zijn mentor probeert tegen de klippen op contact te houden met de stuurse puber. Voor beide leerlingen wordt het spannend: zullen ze wel overgaan?

"De eerste week was wel vreemd hoor, al die camera's, dan loop je alsmaar gek te doen", zegt Isabelle nu. "Maar daarna vergeet je ze."

Mathijs: "We hadden eerst geen idee dat wij er 'uitgepikt' zouden worden. Dat merkten we pas later, toen werden ook aparte interviews met ons gedaan."

Feitelijk kun je dat als een stijlbreuk zien: de intieme naturel beelden van klassikale lessen (in aangewezen 'BNN-lokalen'), geklooi in de gangen, moeizame gesprekken tussen docent en leerling, worden afgewisseld met interviews waarin de spreker zich duidelijk bewust is van de camera ¿ ook nog eens aangevuld met een voice-over. Soms een beetje veel, die verschillende verhaallagen, geeft Felix toe, maar "we ontkwamen er niet aan om sommige dingen van een achtergrond of context te voorzien."

En, hoe vinden de twee leerlingen, die centraal staan in de eerste aflevering, het om zichzelf terug te zien? Isabelle: "Wat je ziet, zo is het gegaan." Mathijs: "Je ziet goed dat leraren hun best doen om je aan boord te houden."

Juist dat is een cruciaal aspect van de serie, vindt directeur Bruinzeel. "De eerste reacties die we horen zijn: wat hebben jullie een gedúld! Dat is waar: de meeste leraren wijden zich met ziel en zaligheid aan hun werk, en aan leerlingen die soms behoorlijk wat bagage meetorsen."

Wat het schoolhoofd betreft is dit een welkome aanvulling op het beeld dat door maatschappelijke en politieke discussie van scholen is ontstaan: leerfabrieken. "Er wordt zoveel gefocust op het meetbare, op de cijfermatige resultaten. Ik zie schoolinspecteurs er soms ook mee worstelen: hoe kun je de niet-meetbare opbrengsten weergeven? School gaat niet alleen over cijfers en toetsen. Leerlingen leren ook cruciale sociale vaardigheden, zelfdiscipline, dóórgaan als het moeilijk wordt."

"Mijn respect voor leraren is flink toegenomen", zegt BNN-hoofdredacteur Balt van Zeggeren. "Ik had me niet gerealiseerd, ook niet toen ik zelf op school zat, dat achter de schermen docenten zoveel met leerlingen bezig zijn." En dat is een universeel gegeven, meent hij. "Wij zijn terecht gekomen in Alkmaar, maar ik denk dat de serie een afspiegeling is van 4-havo in heel Nederland."

'De School' is vanaf vandaag wekelijks te zien om 20.30 uur bij BNN, op Nederland 3

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden