Mens dankt welvaart aan het collectief

Verdienen vuilnismannen meer dan bankiers? Marli Huijer en Ger Groot van het Filosofisch Elftal weten het nog zo net niet (Trouw, 10 april).

Hun kritiek richt zich met name op ons pleidooi voor een meritocratie, een samenleving waarin iedereen beloond wordt aan de hand van zijn verdiensten. Groot vindt het een sympathieke gedachte, maar twijfelt toch. Wat is immers een verdienste? En heeft iemand met talent niet gewoon geluk gehad? "Een volledig meritocratisch systeem zou vastlopen", aldus Groot.

Hij heeft groot gelijk. En wat wil het geval: in ons essay is een hoofdstuk opgenomen getiteld: 'De mythe van de meritocratie'. In een betoog van zo'n 5000 woorden maken we, net als Groot, korte metten met de gedachte dat alleen welvaart waar hard voor is gewerkt, ook 'verdiend' is.

Zomaar een citaat van pagina zestig: "Misschien moeten we ons afvragen of een meritocratie (...) ü¿berhaupt wel mogelijk is. (...) De meest fundamentele ongelijkheid is immers de ongelijkheid van geboorte: sommige mensen kunnen nu eenmaal weinig bijdragen, bijvoorbeeld omdat ze gehandicapt zijn of ongetalenteerd, of omdat ze in het verkeerde gezin of in het verkeerde land zijn geboren."

Ook Marli Huijer lijkt ons boekje ietwat vluchtig te hebben doorgebladerd. Ze vat ons standpunt als volgt samen: "De wereld zou meritocratisch moeten zijn, en om te voorkomen dat je niets verdient als je niet je best doet of geen kansen hebt, zou iedereen een basisinkomen moeten hebben."

In werkelijkheid schrijven we dat de mens vrijwel al zijn welvaart aan zijn voorouders en de rest van de samenleving te danken heeft. Want stel je voor: Bill Gates op een onbewoond eiland. Ondanks zijn grote programmeertalent zou hij straatarm zijn gebleven.

In zijn eentje krijgt homo sapiens nu eenmaal weinig voor elkaar, maar als collectief zijn we schathemeltje rijk geworden.

De vrijdenker Thomas Paine vroeg zich twee eeuwen geleden dan ook af of het niet eerlijk zou zijn om iedereen een dividend van onze gezamenlijke vooruitgang te geven. Niet als gunst, maar als recht. Juist in een rijk land als Nederland wordt het steeds logischer om in termen van 'rechten' in plaats van 'verdiensten' te spreken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden