Mening geeft dans een ziel

De bevlogen Amerikaanse president Abraham Lincoln inspireert met thema's als vrijheid en gelijkheid na 150 jaar nog altijd, of misschien wel: juist nu weer, velen. Choreograaf Bill T. Jones zoekt met zijn medewerkers de bezieling.

SANDER HISKEMULLER

Voor choreograaf Bill T. Jones (1952) was de zestiende Amerikaanse president Abraham Lincoln (1861-1865) een man om tegenop te kijken. Naar eigen zeggen was 'Honest Abe' de enige blanke van wie hij van zijn moeder mocht houden. Andere blanken zouden hem, kind in een gezin van arme Afro-Amerikaanse aardappelplukkers, volgens haar vroeg of laat om zijn huidskleur discrimineren.

Toen Jones werd gevraagd een voorstelling te maken ter gelegenheid van de tweehonderdste geboortedag van Lincoln, en daar met de - veelal jonge - dansers van zijn gezelschap over sprak, was hij geschokt dat ze in tegenstelling tot hemzelf nauwelijks iets met Lincoln hadden. Laat staan dat ze zich bewust waren van diens nalatenschap. Een biografie over een historisch figuur moest de danstheatervoorstelling daarom zeker niet worden, en Jones waakte er ook voor dat het een geschiedenislesje zou zijn. "Uiteindelijk vond ik dat het stuk moest gaan over hoe wij nú tegenover rassenkwesties staan, hoe wij nu over oorlog denken, en wat dit met onze hedendaagse maatschappij doet."

De titel van het avondvullende werk 'Fondly Do We Hope . . . Fervently Do We Pray', dat vanaf 4 februari in het Holland Dance Festival in Den Haag is te zien, refereert aan een zin uit Lincolns tweede inaugurele rede. Het is een zin van 'The Great Emancipator', de president die de uitbreiding van de slavernij tegen wilde gaan en ondanks zijn hoopvolle boodschap de Amerikaanse Burgeroorlog niet tegen kon houden.

De première was reeds aanstaande, toch besloot Jones op het allerlaatste moment dat hij de voorstelling wilde eindigen met het geluid van een rijdende trein. Een verwijzing naar de mythologische 'Ghost Train' die volgens de overlevering na de moord op Lincoln jaar na jaar rond de datum van zijn overlijden door mensen werd gezien. De begrafenistrein reed van Washington naar het huis van Lincoln in Springfield, zonder die bestemming ooit te bereiken. Jones: "Na het lezen van vijftien biografieën en nadat ik talloze documentaires over Abraham Lincoln had gezien, werd dit bizarre en tegelijk ontroerende beeld van een trein die door blijft rijden voor mij dé metafoor voor Lincolns nalatenschap: een intens pleidooi voor democratisch bestuur. Van het volk, door het volk en voor het volk."

Lincolns nalatenschap kreeg voor Jones actuele urgentie toen Barack Obama in zijn presidentiële rede Lincoln aanhaalde, als bindmiddel voor een verdeeld Amerika, waar dezelfde problemen, zij het in een andere hoedanigheid, nog steeds gelden: een land aan de vooravond van economische instorting én een land in oorlog. "Geen directe burgeroorlog misschien, maar wel een tijd vol strijd over religie en strijd over de spreiding van macht - de 'oorlog' rond waarden laait heviger op dan ooit tevoren. We repeteerden aan deze voorstelling tijdens de verkiezingscampagne en we werden ons bewust van het historische belang ervan. Zou die strijd tussen een zwarte en een blanke ook zonder de 'Hope & Pray' van Lincoln mogelijk zijn geweest?"

De grote vraag was hoe je negentiende-eeuwse begrippen in danstheater vertaalt. En hoe pikt het moderne gehoor de waarden achter Lincolns woorden op? Bill T. Jones, winnaar van een paar Tony's en regisseur van de dansmusical 'Fela!' over de Nigeriaanse muzikant en politiek activist Fela Kuti, verleden jaar in het Holland Festival, wilde daarom dat Lincolns nalatenschap door alle medewerkers gedurende het hele productieproces zou worden doorvoeld. "Dansers van jong tot oud, licht- en setontwerpers, iedereen is steeds gevraagd: hoe sta jij tegenover slavernij, de macht van de overheid, onze economische toekomst en de religieuze richting die de VS moeten inslaan: thema's waar Lincoln visionaire uitspraken over deed. De meningen van al die mensen, als maatschappelijke afspiegeling, vormen nu tezamen de ziel van het stuk."

Met deze werkwijze hield Jones in 'Fondly We Hope...' de persoonsverheerlijking buiten de deur. De meningen over Lincoln liggen tegenwoordig een stuk genuanceerder dan die in Jones' jeugd gangbaar waren. Lincoln wordt nu ook gezien als man die de Verenigde Staten een burgeroorlog in joeg, waardoor 600.000 Amerikanen de dood hebben gevonden. Zijn emancipatiedeclaratie maakte een einde aan de slavernij in noordelijke staten, maar pas honderd jaar na zijn dood werd in 1965 met de Civil Rights Act een einde gemaakt aan de rassenscheiding.

In 'Fondly We Hope...' komen alle meningen samen, als persoonlijke verhalen die reflecteren op de nalatenschap van het verleden. Het scenario is fragmentarisch, duikt van heden naar verleden en is versneden met scènes uit Lincolns leven: zijn huwelijk met Mary Todd, de geboorte van zijn vier zonen, de oorlog die zich als bloedvlek over het land uitspreidt, en ten slotte, de aanslag op zijn leven. Jones: "Een multidisciplinaire collage van gebeurtenissen, muziek, beelden, dans en tekst, in een decor dat de grandeur van negentiende-eeuws Washington uitstraalt, vertellen één universeel verhaal over goed en kwaad, eer en geweten."

op 4/2 en 5/2 in Lucent Danstheater Den Haag. Op 5/2 is de documentaire 'A Good Man' te zien over het creatieve maakproces van de voorstelling. 17.00 uur in Filmhuis Den Haag. www.holland-dance.com

undefined

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden