Mengistu's luitenant komt vandaag voor Haagse rechter

Een collage van slachtoffers van de 'Rode Terreur' in Ethiopië. Tussen 1977 en 1978 werden naar schatting 500.000 tot 750.000 mensen gedood.Beeld Hollandse Hoogte / Panos Pictures

Jarenlang woonde de veroordeelde oorlogsmisdadiger ongestoord in Amstelveen. Vandaag staat hij in Den Haag terecht.

'Een megastrafzaak' noemt het Openbaar Ministerie (OM) de zaak rond oorlogsmisdaden in Ethiopië, die vandaag na jaren vertraging begint bij de Strafkamer Internationale Misdrijven van de rechtbank in Den Haag. 'Mega' omdat de lijst van slachtoffers van opsluiting, marteling en moord op de tenlastelegging de namen van 321 mensen bevat. De misdaden zijn ten laste gelegd aan de nu 63-jarige Eshetu A. uit Amstelveen, die ervan wordt verdacht eind jaren zeventig het toenmalige Derg-regime van kolonel Mengistu Haile Mariam te vertegenwoordigen in de noordwestelijke provincie Gojjam.

Een groep militaire van de Derg ('raad' of 'comité' in de Ethiopische hoofdtaal Amhaars) maakte in 1974 een einde aan de monarchie in Ethiopië door de keizer Haile Selassie af te zetten. Na een interne machtsstrijd greep kolonel Mengistu de macht. Onder het communistische Mengistu-regime - hij zou tot 1991 blijven regeren - beleefde Ethiopië een bloedige periode van repressie en strijd, die aan vele duizenden mensen het leven kostte. De meest gewelddadige periode was die van de 'Rode Terreur' (1977-1978), die gepaard ging met grootschalige arrestaties, martelingen en moorden door de overheid. 500.000 tot 750.000 mensen zouden zijn gedood.

Martelingen

Derg-luitenant A. zou in augustus 1978 opdracht hebben gegeven 75 jonge gevangenen te doden. Zij zouden in een kerk zijn omgebracht. Hun lichamen zijn volgens getuigen gedumpt in een massagraf. Verder wordt hem marteling met zwaar lichamelijk letsel en met de dood tot gevolg verweten. De martelingen bestonden volgens getuigen, die het Team Internationale Misdaden van de landelijke politie in onder meer de Verenigde Staten en Canada verhoorde, uit vastbinden en ophijsen. Met stokken zouden slachtoffers in hun gezicht en tegen hun blote voeten zijn geslagen.

De verdachte staat verder terecht, aldus de 22 pagina's tellende tenlastelegging, op verdenking van willekeurige vrijheidsberovingen en wrede en onmenselijke behandeling van burgers en strijders die de wapens al hadden neergelegd.

In 2006 is A. in Ethiopië bij verstek veroordeeld tot de doodstraf. Later kreeg hij ook levenslang opgelegd. Maar in Amstelveen kon A., die in de jaren negentig de Nederlands nationaliteit kreeg, bijna 25 jaar ongestoord wonen. "Hij verscheen in de beginjaren bij vergaderingen van Ethiopiërs, mensen die voor zijn regime gevlucht waren", herinnert Sirak Asfaw (58) zich, die als 19-jarige in 1978 voor het Derg-regime vluchtte en vandaag bij de zitting is. Lang werd hij niet herkend. "Lef is een understatement voor zijn gedrag."

Twee jaar geleden werd A., die na de val van de Derg vermoedelijk als diplomaat van Oost-Europa uitweek naar Nederland, dan toch opgepakt. Bij een huiszoeking zijn naar verluidt belastende foto's en documenten gevonden. Hij zit nu twee jaar in voorlopige hechtenis. Omdat het Ethiopische vonnis hier niet uitgevoerd kan worden, is een nieuwe strafzaak begonnen.

Asfaw was al jong betrokken bij de oppositie, als demonstrant en pamfletverspreider. Hij heeft vrienden zien sterven en familieleden gemarteld zien worden in die periode. "Ja, het is pijnlijk om deze man weer te zien, maar dit is een heel belangrijk signaal naar Ethiopische machthebbers toen en nu: ooit word je gepakt." Ook het huidige Ethiopische regime wordt door de bevolking beschuldigd van onderdrukking.

Daarnaast hoopt Asfaw van deze zaak iets te leren waardoor de grootste vis van het Derg-tijdperk alsnog achter de tralies te krijgen is: kolonel Mengistu Haile Mariam. Ook de voormalige juntaleider werd tijdens het twaalfjarige Derg-tribunaal in Ethiopië bij verstek veroordeeld. Hij kreeg in 2008 de doodstraf, maar was al in 1991 gevlucht naar Zimbabwe. Daar woont de inmiddels tachtigjarige Mengistu als persoonlijke gast van president Robert Mugabe.

Oorlogsmisdrijven in Den Haag behandeld

Samen met het Team Internationale Misdrijven van de politie is het Internationale Misdrijven-cluster van het Landelijk Parket verantwoordelijk voor de opsporing en vervolging van personen die zich schuldig hebben gemaakt aan genocide, oorlogsmisdrijven, foltering, misdrijven tegen de menselijkheid en gedwongen verdwijningen. De Strafkamer Internationale Misdrijven (SIM) van de rechtbank Den Haag berecht verdachten van dergelijke internationale misdrijven. De SIM vloeit voort uit de Wet internationale misdrijven, die in 2003 in werking is getreden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden