Menem ziet tweede ronde naderbij komen

BUENOS AIRES - “Beslis zelf maar: chaos of ik. Jullie weten hoe het vroeger was: de hyperinflatie maakte de lonen waardeloos en er was onrust in het hele land. Nu groeit de Argentijnse economie als nooit tevoren, er is stabiliteit en de inflatie is nauwelijks vier procent per jaar. Stem daarom op mij als u wilt dat uw geld zijn waarde houdt.”

MARIANO SLUTZKY

Demissionair Peronistisch president Carlos Menem van Argentinië komt tijdens een televisie-interview superlatieven tekort om kiezers uit te leggen waarom hij herkozen moet worden. Angst inboezemen voor een nieuwe inflatiegolf is de troefkaart van de charismatische Menem om de vijftien procent kiezers die vlak voor de verkiezingsdag, morgen, nog geen keuze heeft gemaakt, voor zich te winnen. Dit lijkt resultaat te boeken want zijn kandidatuur scoort volgens de opiniepeilingen het hoogst.

Toch lijkt Menem zich ernstig zorgen te maken over de snel stijgende populariteit van presidentskandidaat José Octavio Bordón, leider van het nog jonge Front voor een Solidair Land (Frepaso). Deze coalitie van in Menem teleurgestelde peronisten, socialisten en christen-democraten krijgt veel bijval in de door werkeloosheid geteisterde dichtbevolkte provincie Santa Fé en in de miljoenenstad Buenos Aires.

Hoewel Bordón met zijn saaie imago tobt, slaagt hij erin zijn kansen te vergroten door enkele zwakheden van de regering van Menem in zijn programma centraal te stellen: de snel groeiende werkeloosheid (twaalf procent), de verwaarlozing van onderwijs en gezondheidszorg en de bij de overheid wijd vertakte corruptie. Bordón heeft daarbij een belangrijke pré: zijn ongeschonden en efficiënte verleden als gouverneur van de provincie Mendoza. Overigens, de leider van Frepaso belooft het huidige economische saneringsbeleid voort te zetten.

Tweede ronde

Volgens opiniepeilingen is Menem op 45 procent van de stemmen blijven steken terwijl de aanhang van Bordón tussen de 32 en de 37 procent schommelt. Volgens de Argentijnse kieswet is een tweede ronde noodzakelijk als geen van de presidentskandidaten 45 procent heeft gehaald of als het verschil tussen de eerste en de tweede kandidaat kleiner is dan tien procent. Nu het verschil tussen Menem en Bordón met de dag kleiner wordt, is een tweede ronde niet ondenkbaar.

De derde kandidaat, de eveneens kleurloze gouverneur van de provincie Rionegro, Horacio Massaccesi van de centristische Radicale Partij (UCR), komt niet verder dan vijftien procent. Hij heeft de historie tegen: tijdens het bewind van zijn partijgenoot Raul Alfonsin tussen 1983 en 1989 bereikte de inflatie astronomische cijfers en er waren drie militaire opstanden. Bovendien zijn enkele belangrijke partijgenoten kandidaat voor het Frepaso.

Een mogelijke samenwerking van Bordón en Massaccesi kan bij een tweede ronde bepalend zijn voor het resultaat. Menem vreest niet alleen zo'n ronde vanwege het gezichtsverlies, maar vooral omdat Bordón dan de steun van Massaccesi zou kunnen krijgen. Het electoraat van beide partijen samen kan Menems aanhang passeren.

Bovendien zou Menems kandidatuur in de tussenliggende tijd beschadigd kunnen worden door nieuws over corruptieschandalen, waarbij hij betrokken is. Dat zijn zijn luxueuze helikopters en privé-vliegtuigen, het witwassen van drugsgeld door zijn schoonzus en tevens ex-persoonlijke secretaris Amira Yoma en diverse smeergeldzaken van leden van zijn kabinet. Nu al staan de 100 miljoen gulden die de Peronistische partij aan zijn herverkiezing uitgeeft ter discussie.

Deze week ontstond er commotie nadat enkele Menem-aanhangers op radiozender Del Plata verteld hadden hoeveel ze voor hun acte de présence hadden gekregen: tien peso's (de peso is gelijkgeschakeld aan de dollar) om Menems caravan langs de weg toe te juichen en honderd peso voor iedere automobilist die zich eraan toevoegde.

Ook wordt er gevreesd dat een financiële crisis zal ontstaan. Na de 'Mexico-crisis' van vorig jaar, waarbij de beurs van Buenos Aires kelderde en een slordige elf miljard gulden Argentinië ontvluchtte, zijn er zes banken failliet gegaan en talloze hebben liquiditeitsproblemen. Investeerders, spaarders en beleggers houden voorlopig hun geld op zak totdat de politieke stabiliteit hersteld is.

Ook de beurs van Buenos Aires is uiterst instabiel: meteen na de laatste tv-interviews met de drie kandidaten zakte de beurs met 4,8 procent om de volgende dag met vijf procent te stijgen. Menem draagt voor een deel schuld aan de liquiditeitsproblemen, want onlangs heeft zijn regering zevenhonderd miljoen gulden naar hem goedgezinde provincies overgemaakt.

Tenslotte komt de reeks mea culpa's van militairen en politie-agenten, die zich gedurende de 'vuile oorlog' tussen 1976 en 1983 schuldig maakten aan mensenrechtenschendingen, Menem uiterst ongelegen. Zeer tegen de zin van Menem deden afgelopen twee maanden enkele lage officieren er een boekje open de schendingen, waarna legergeneraal Martín Balza de “vergissingen uit het verleden” erkende. Voor Menem, die de veroordeelde militairen in 1990 amnestie verleende, was het verleden afgesloten, want “er was geen maatschappelijke behoefte om oude wonden te openen.”

Ex-voetballer Diego Maradona, ex-Formule 1 rijder Carlos Reuteman, populaire zanger Palito Ortega en andere leden van de society incrowd zijn intussen Menem te hulp geschoten. In een land waar debatten tussen kandidaten taboe zijn, is het stemgedrag van deze persoonlijkheden van enorme waarde voor Menem. Ook de machtige Peronistische vakbond CGT heeft zijn leden opgeroepen op Menem te stemmen.

In het geval van een tweede ronde zal de kandidatuur van Menem volgens de kwaliteitskrant La Nación op steun van de partij Modin - goed voor vijf procent van de stemmen - kunnen rekenen. Deze partij wordt geleid door ex-militair Aldo Rico die tijdens het bewind van president Alfonsin twee militaire opstanden leidde. Vorig jaar had Rico zijn steun aan Menem gegeven voor een grondwetwijziging die herverkiezing van de zittend president mogelijk maakte.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden