Meneer Yaseman doet zijn verhaal vanuit Indonesië in Nederlandse rechtszaal

Beeld Meindert van der Kaaij

Dat het een unieke zitting was, was gisterochtend af en toe aan voorzitter L. Alwin van de Haagse rechtbank te horen. Bij de totstandkoming van de skypeverbinding met Indonesië lachte zij soms een tikje nerveus. Voor het eerst werd in Nederland met een internetverbinding een getuige gehoord in een civiele zaak. “Het is een experiment. Ik hoop dat het goed gaat”, zei rechter Alwin.

De getuige, in dit geval ook de eisende partij, was de 89-jarige meneer Yaseman. Vanwege zijn vergevorderde leeftijd kon hij niet in de Haagse rechtszaal zijn, zodat de rechtbank zocht naar een andere manier om hem te horen. In Malang, een stad op Oost-Java, regelde een lokale advocatenkantoor in een hotel een ruimte en zette daar een camera neer. Internet deed de rest.

De zaak die gisteren voorlag dateert al uit 2015 en is aangespannen door het Comité Nederlandse Ereschulden. Nadat de Nederlandse rechter enkele jaren daarvoor bepaalde dat executies uitgevoerd door Nederlandse militairen in Nederlands-Indië niet konden verjaren, vond advocaat Liesbeth Zegveld dat dit ook zou moeten gelden voor verkrachting en foltering. Zo diende zij een eis tot schadevergoeding in.

Meneer Yaseman die gisteren in zijn rolstoel voor de camera werd gereden, stelt dat hij in 1947 is gemarteld. Met hulp van zijn kleinzoon, vanwege zijn slechthorendheid, antwoordde hij op vragen van de rechter. Hij maakte een breekbare indruk, hapte voortdurend naar adem, maar hield de songkok - een traditioneel Indonesische muts - trots op zijn hoofd.

Zo vertelde hij dat hij ergens in 1947 bij de suikerfabriek van Kebon Agungis werd gearresteerd door Nederlandse soldaten en daarna een lange tijd gevangen is gehouden omdat men hem ervan verdacht een spion te zijn of in elk geval te behoren tot het Republikeinse leger, op dat moment de vijand waarmee Nederland in een bloedige strijd verwikkeld was.

Stap voor stap leidde de rechter Yaseman langs de verschillende folteringen, die al eerder op schrift waren gesteld. Zo werd hij geslagen met een stuk hout op zijn rug, schouders en hoofd. Hij hield daar twee deuken in zijn hoofd aan over, die hij even later omstandig voor de camera aanwees. Hij vertelde dat er sigarettenpeuken op zijn hoofd zijn uitgedrukt.

Dutje

Tot slot zei hij dat zijn vingers aan een elektrische kabel werden vastgebonden die was aangesloten op een generator die stroom opwekte als je de slinger ronddraaide. Opvallend was dat hij stelde dat deze folteringen werden uitgevoerd door een Hollander en een Javaan, maar wel telkens een ander koppel. De Javanen waren volgens hem hulpjes, zonder uniform aan, maar zij sloegen hem wel.

Na een uur werd Yaseman afgelost door zijn zuster Sapatun, zodat hij even een dutje kon doen om weer op adem te komen. Zijn zus bleek zich nog maar weinig te kunnen herinneren van de gebeurtenissen van zestig jaar geleden. Ze wist nog dat haar moeder huilde toen Yaseman gevangen zat en hoe sterk vermagerd haar broer een jaar later thuis kwam.

Na de pauze verscheen Yaseman zelf weer voor de camera. Wat hij nog te melden had voegde weinig toe aan wat de rechtbank al wist via de schriftelijke zaak. Hard bewijs is er niet, andere getuigen zijn er niet. Veel zaken is hij vergeten, namen van soldaten en bewaarders heeft hij niet. Het kon de rechtbank nauwelijks verbazen. Maar ze weten nu wel wie meneer Yaseman is en dat hij bestaat.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden