'Meneer Xi' uit Peking en 'meneer Ma' uit Taipei praten weer met elkaar

De Chinese president Xi Jinping met zijn vrouw Peng Liyuan tijdens een staatsbezoek. Beeld epa

Ze erkennen elkaar niet als staatshoofd, maar de leiders van China en Taiwan schudden elkaar zaterdag voor het eerst in 66 jaar de hand. Een historisch moment, maar waarom nu?

President zullen ze elkaar niet noemen. Het wordt 'meneer Xi' en 'meneer Ma', zo melden Chinese staatsmedia. Zo wordt voorkomen dat het lijkt alsof beide leiders elkaar erkennen als staatshoofd. Voor het eerst in 66 jaar schudden de hoogste leiders uit China en Taiwan elkaar komende zaterdag de hand. Een handtekening onder een nieuwe overeenkomst of slotverklaring komt er niet. Maar de ontmoeting, enkele maanden voor Taiwan in januari een nieuwe president kiest, is al historisch genoeg.

Het nieuws komt totaal onverwacht. Sinds beide regeringen in 1949 uit elkaar gingen tijdens een jarenlange burgeroorlog beschouwt China Taiwan als een afvallige provincie. Pas eind jaren tachtig volgde voorzichtige toenadering, een periode die onder de huidige Taiwanese president Ma Ying-jeou een hoogtepunt bereikte. Sinds Ma in 2008 aan de macht kwam, is de relatie tussen Peking en Taipei sterk verbeterd. De handel is meer dan verdubbeld en meer dan 10 miljoen Chinese toeristen bezochten het eiland.

Angst
Maar de snelle economische toenadering gaf Taiwanezen ook de kans de verschillen met China te ervaren. Dat heeft hen huiverig gemaakt, blijkt uit de peilingen voor de verkiezingen. Daarin zal de nationalistische Kuomintang (KMT), de regeringspartij van president Ma, hoogstwaarschijnlijk verliezen van de progressieve Democratische Volkspartij (DPP), de oppositiepartij die veel minder toenadering tot China zoekt.

De angst voor intensievere politieke banden met China wordt gevoed door Pekings optreden in Hongkong, waar de hoop op meer democratie en zelfstandigheid recent grondig werd weggenomen. De Taiwanezen vrezen net als Hongkong onder het 'Een land, twee systemen'-systeem van Peking te worden ingelijfd.

Aan Chinese kant is er weinig begrip voor de Taiwanese zorgen. Een grote meerderheid van de bevolking staat vierkant achter het 'Een-China beleid' van de regering.

Ook Caixin, een van China's meest onafhankelijke en kritische weekbladen, schreef gisteren te hopen dat Taiwans volgende regering niet alle bereikte resultaten op het spel zet. Het blad prijst president Xi Jinping en zijn Taiwanese collega voor de moed een punt achter de burgeroorlog te zetten en het 'heikele vraagstuk' niet te blijven doorschuiven naar volgende generaties.

Maart 1996: Lee Teng-hui wordt president en roept op tot vrede. Beeld afp
Ma Ying-jeou, president van Taiwan. Beeld reuters

Toch is ook het Chinese publiek verward over de timing van het diner tussen Ma en Xi komend weekend. Op sociale media vraagt men zich af waarom de ontmoeting plaatsvindt terwijl president Ma bijna opstapt; zijn tweede termijn zit er vrijwel op. Dat is toch geen tijd voor een belangrijke beleidswijziging? Een ontmoeting tussen Xi en DPP-kandidaat Tsai Ying-wen, favoriet bij de aanstaande verkiezingen, zou pas echt nieuws zijn. Tsai veroordeelde gisteren de "overhaaste en chaotische" manier van bekendmaking en noemde het "schadelijk voor de democratie van Taiwan".

Duwtje
De Chinese president Xi houdt ondertussen zijn kaarten voor zich. De pro-Chinese Ma vraagt al jaren om een onderonsje. Vorig jaar tijdens een Apec-top (Asia-Pacific Economic Cooperation) werd dat verzoek nog afgewezen. Nu komt het er op de valreep van Ma's presidentschap toch nog van.

Analisten vermoeden dat Xi met de ontmoeting de KMT, de nationalistische regeringspartij van Ma, een duwtje in de rug wil geven. Door de KMT te presenteren als de partij die zaken met China kan doen en impliciet ook als enige een oorlog in de Straat van Taiwan kan voorkomen, moet anti-herenigingspartij DPP een minder competente regeringspartij lijken.

Weinig mensen geloven echter dat Xi's ontmoeting met de impopulaire Ma het door China gewenste effect zal hebben. Taiwanese demonstranten buiten het parlementsgebouw dachten er gisteren in ieder geval anders over. Ze riepen president Ma op om gelijk maar helemaal weg te blijven.

Belangrijke momenten in de relatie tussen China en Taiwan

1949: De Kuomintang, de Chinese nationalisten, verliezen de burgeroorlog met Mao Zedongs communisten. Ze zoeken hun toevlucht op het eiland Taiwan en zetten een regering-in-ballingschap op.

1971: Taiwan, dat zich officieel Republiek China noemt, verliest haar zetel in de Verenigde Naties. Volksrepubliek China neemt de zetel over.

1987: Voorzichtige toenadering tussen Taiwan en China. Taiwan heft staat van beleg op en staat familiebezoek richting het vasteland weer toe.

1992: De '1992 Consensus': akkoord tussen Taiwan en China waarbij vasteland en eiland één land vormen, maar met verschillende interpretaties op basis van hun eigen grondwet. Het akkoord legt de basis voor eerste gesprekken.

1993: Eerste directe ontmoeting sinds 1949 tussen vertegenwoordigers van Taiwan en China. Vindt plaats in Singapore.

1995: De Chinese president Jiang Zemin pleit voor gesprekken op hoog ambtelijk niveau en minder vijandigheid. Taiwan weigert.

1996: China test, vlak voor de Taiwanese verkiezingen, raketten in de wateren nabij Taiwan. Lee Teng-hui wordt de president van Taiwan.

1999: President Lee betitelt het onderhoud tussen China en Taiwan als betrekkingen 'tussen twee staten'. Peking, dat Taiwan als onlosmakelijk deel van China ziet, bevriest het contact.

2001: Iets meer openheid tussen Taiwan en China inzake handel en reizen.

2003: Eerste commerciële vlucht van Taiwan naar China in 50 jaar landt in Shanghai, maar met een tussenstop in Hongkong.

2005: China neemt wetgeving aan die gebruik van geweld toestaat als Taiwan de onafhankelijkheid uitroept.

2007: Taiwan weigert onderdeel te zijn van de route van het Olympisch Vuur door gastland China.

2008: Ma Yong-jeou wil als nieuwe president van Taiwan de banden met China aanhalen. Voor het eerst in meer dan 50 jaar bezoekt een hoge Chinese ambtenaar het eiland. Tevens eerste directe vluchten tussen eiland en vasteland.

2010: Taiwan en China sluiten investeringsakkoorden en uniek vrijhandelsverdrag. Wordt gezien als belangrijkste overeenkomst sinds bijna 60 jaar afscheiding.

2014: China en Taiwan houden eerste overheid-tot-overheid gesprekken sinds de Communisten aan de macht kwamen in 1949. Hooggeplaatste ambtenaren ontmoeten elkaar in Nanjing.

7 november 2015: De Chinese president Xi Jinping en zijn Taiwanese collega Ma Yong-jeou zullen elkaar ontmoeten in Singapore. Het is de eerste keer in 66 jaar dat de leiders van beide landen elkaar ontmoeten.

China's leider Xi Jinping laat overal van zich horen
De Chinese president Xi Jinping laat sinds zijn aantreden in maart 2013 luid en duidelijk van zich horen. In China zelf vecht hij vooral tegen de enorme corruptie die het land teistert. Door zowel 'tijgers' (hoge functionarissen) als 'vliegen' (lage ambtenaren) aan te pakken, hoopt hij corruptie uit te roeien en het vertrouwen in de Chinese Communistische Partij te herstellen.

Ook Xi's internationale ambities zijn groot, vooral in vergelijking met zijn voorgangers. Xi wil China profileren als derde wereldmacht die een positieve bijdrage levert aan internationale orde en veiligheid. Daarom trok hij veelvuldig zijn chequeboekje tijdens het staatsbezoek aan Washington in september en zegde hij miljarden dollars toe voor economische ontwikkeling, het tegengaan van klimaatverandering en vredesmissies.

Ondertussen stelt Peking zich agressief op in de Zuid-Chinese Zee. China claimt 80 procent van het gebied, spuit grond op en bebouwt deze. Omliggende landen en de VS maken zich hier grote zorgen om.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden