'Men snapt hier niet wat een rivier betekent'

De Indiase overheid wil in de rivier Narmada meer dan 3000 grotere en kleinere dammen bouwen. Die moeten de snelgroeiende industriesteden in het westen van India van elektriciteit voorzien en irrigatiewater naar droge gebieden leiden. De mensen die in de vruchtbare vallei wonen waar de 1300 kilometer lange rivier doorheen stroomt, dreigen de dupe te worden. De rivier die hen helpt in hun levensonderhoud te voorzien zal hun huizen wegspoelen als de bouw van de dammen doorgaat.

De Indiase Arundhati Roy (40), schrijfster van 'De God van Kleine Dingen' en winnares van de prestigieuze Bookerprijs, kwam naar het Wereld Water Forum in Den Haag om het verhaal van de Indiase overheid over het project van tegengeluid te voorzien. ,,Ik wist niet dat er zoveel mannen in pakken bestonden'', zei ze maandag tegen Trouw. Het is er sindsdien niet beter op geworden, ze beleeft 'afschuwelijke dagen'.

,,Hier zie ik pas waar ik echt tegen ben. Ik zie allerlei verstandig ogende mensen waarvan de hersenen echter ontkoppeld zijn van de grond. Ze weten niets van het ecosysteem, weten niet wat een rivier is en wat een rivier voor mensen kan betekenen.''

Het gaat Roy specifiek om de Sardar Sarovar-dam, die op dit moment 87 meter hoog is. Uiteindelijk moet de dam 138 meter hoog oprijzen, maar daarover is nu een rechtszaak gaande. Als die ene dam de volledige hoogte zou bereiken, zouden meer dan 400000 mensen dakloos worden. ,,Maar als ze nu stoppen met de bouw, wordt driekwart van het gebied gered'', zegt Roy.

De overheid heeft slechte regelingen gestroffen voor de bewoners die worden verdreven. Sommigen zijn vertrokken naar de dorpen die speciaal voor de Narmada-slachtoffers zijn ingericht. Daar klagen de meesten echter over de onvruchtbare grond en het gebrek aan voorzieningen. Anderen, die niet zijn geregistreerd bij de overheid en voor wie al helemaal niets is geregeld, zijn terechtgekomen in de sloppenwijken van de steden. Veel inwoners van bedreigde dorpen weigeren te vertrekken. Ze verdrinken liever in de rivier waarvan ze jarenlang hebben geleefd, dan dat ze weggaan uit hun vruchtbare vallei.

Zowel in India als in het buitenland gaan stemmen op tegen de bouw van de dammen. Ook de Wereldbank, die het project subsidieerde, trok zich terug toen de kritiek aanzwelde, maar de overheid gaat stug door. Roy: ,,Het lijkt wel alsof het niet uitmaakt dat er mensen tegen zijn. De mensen in de sloppen bijvoorbeeld tellen niet als mensen in de ogen van de overheid. En ik weet ook zeker dat de mensen die aan de dam werken geen enkele sociale connectie hebben met de mensen die voor de dammen moeten vluchten.''

Er zitten voordelen aan de bouw van de dammen, maar volgens Roy zijn die niet van lange duur. Bovendien hebben vooral de rijken baat bij de bouw van het kolossale dammenstelsel. Een klein groepje welgestelden beslist over de rivier. ,,Negentig procent van het gewonnen irrigatie-water wordt gebruikt door tien procent van de boeren.'' De regering zegt dat ze het water naar gebieden leiden waar mensen behoefte hebben aan drinkwater. Maar in die gebieden staan volgens Roy inmiddels een paar vijfsterren hotels, waterparken en twaalf waterverslindende suikerrietfabrieken, sommige eigendom van politici die over de zaak moeten beslissen.

Met enorme snelheid worden bossen gekapt voor de aanleg van de dammen. Het water komt uiteindelijk terecht op plekken waar het niet hoort. Zo wordt het naar woestijngebied geloodst via betonnen kanalen. De natuurlijke drainage wordt daardoor afgesneden en niet op een andere manier hersteld. Roy: ,,Als ze zo doorgaan kunnen ze zoveel dammen neerzetten als ze willen, maar het zal nooit genoeg zijn. Over twintig jaar is er dan daar helemaal geen water meer in de bodem. Dit is geen ontwikkeling maar vernietiging.''

Op het Wereld Water Forum in Den Haag speelt zich volgens Arundhati Roy een groot circus af. ,,Het lijkt of de mensen hier iets willen doen tegen de armoede en voor de mensen die water nodig hebben. Maar er zit veel geld in armoede. Hun enige doel is alles onder controle houden en geld verdienen. Hier zie ik pas echt waar ik tegen ben.''

Maar de afschuwelijke dagen op het forum hebben haar ook wat positiefs meegegeven. ,,Nu kan ik weer zien hoe de mensen in de vallei in het leven staan. Iedereen daar is scherp en stralend, want het gaat om echte dingen. Rijke boeren, schrijvers en vissers strijden samen tegen de dam. Als ik dat zie wil ik niks anders doen dan wat ik nu doe.''

Roy's leven lijkt er een te zijn van confrontatie. De politiek voelt zich dikwijls beledigd door haar scherpe essays en haar literaire werk. Voor de strijd tegen de dammen zet ze zich volledig in. ,,Het zit in mijn genen. Je moet proberen plezier in de strijd te hebben. En er is ook veel plezier en schoonheid in mijn leven. Ik vecht niet als een activiste, maar als een schrijfster. Ik heb energie nodig zodat ik niet uitgeput raak en een effectieve vechtster blijf. Dat kan doordat ik altijd de mogelijkheid heb gehad te schrijven.''

,,Hier op het forum lijkt het of ik met dode mensen omga. Maar het gevecht wordt er mooier door. Als schrijfster moet ik het echte leven zien. Ik kan ellende beschrijven, maar ook schoonheid creëren. Ik moet een taal vinden om door die onzin op het forum heen te prikken.''

Volgende maand doet de rechtbank uitspraak of er verder gebouwd mag worden aan de Sardar Sarovar-dam. Volgens Roy is de kans groot dat de rechtbank beslist dat de bouw voortgezet mag worden. ,,Aan de andere kant waren de laatste zittingen vrij open. Het zou een wonder zijn als we winnen, maar ik geloof in wonderen. Mochten we verliezen, dan weet ik niet wat ik moet doen. Alles zal een andere wending nemen. Ik wil er niet over nadenken.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden