Review

Memoires van een ambtenaar: Max Rood was ijdel maar De Korte spande de kroon

Als er een open plek valt in de top van een ministerie, zal een minister proberen een partijgenoot op de vacature te krijgen, in ieder geval een geestverwant. Een minister is nogal afhankelijk van zijn staf, en de politieke kleur of loyaliteit van zijn ambtenaren kan van levensbelang zijn.

In het pasverschenen boek 'Notities van een ambtenaar', van Dick Houwaart (Uitgeverij Kok, ¿ 37,50) beschrijft de voormalige directeur voorlichting van het ministerie van binnenlandse zaken, hoe in zijn jaren als topambtenaar, menige benoeming aan de top vooral werd ingegeven door loyaliteit en niet altijd door kwaliteit. De schrijver geeft verscheidene voorbeelden van benoemingen waaraan volgens hem een luchtje zat. Zo gaf VVD-minister Wiegel in de jaren zeventig leuke banen weg aan vriendjes uit zijn partij. Op hun beurt verzamelden die topambtenaren eigen vrienden om zich heen.

Een van die hoogvliegers, secretaris-generaal Van Aartsen, die nu minister van landbouw is, presteerde het volgens Houwaart zelfs om in 1987, tegen de wil van premier Lubbers in, een nieuw hoofd voor de BVD naar voren te schuiven: Docters van Leeuwen. Hij kon dat doen, mede omdat zijn minister, Van Dijk, een zwak figuur was. De vroegere voorlichter beschrijft Van Dijk als een bewindspersoon, die in de ministerraad niets voor elkaar kreeg, die zijn stukken niet kende, en aan wie iedereen op het departement een hekel had. “Het is en blijft een hark van een man”, noteert Houwaart op 6 mei 1987 in zijn dagboek.

Dick Houwaart is twaalf en een half jaar voorlichter geweest op het ministerie van binnenlandse zaken. Hij werd in 1976 benoemd en diende onder meer onder De Gaay Fortman, Wiegel, Rietkerk en Van Thijn. Ook Houwaarts eigen benoeming was er een met een kruiwagen: hij was werkloos hoofdredacteur van een krant in het oosten van het land en werd door zijn vriend, staatssecretaris Polak naar binnenlandse zaken gehaald.

De Gaay Fortman had er geen bezwaar tegen dat er op zijn departement een directeur voorlichting kwam die een PvdA-voorkeur had, maar uit zijn omgeving werden er wel kritische vragen over gesteld.

Het boek van Houwaart geeft een inzicht in de gang van zaken van een departement; in ieder geval hoe een voorlichter dat ziet. De meeste ministers beschrijft hij in het boek als regelrechte ijdeltuiten. Max Rood spande in de paar maanden van zijn ministerschap wat ijdelheid en arrogantie betreft de kroon. Hij wordt hoogstens overvleugeld door VVD'er De Korte, die slechts enkele maanden minister van binnenlandse zaken is geweest.

Het sneue van memoires is vaak, dat de onthullingen veel te laat komen om nog opwinding te veroorzaken, en dat geldt ook voor dit boek. Destijds was het waarschijnlijk nog een vrolijke rel geweest: Lubbers die fel gekant was tegen de benoeming van Docters van Leeuwen als BVD-hoofd, Wiegel die waar hij kon frisse VVD'ers neerpootte. De meeste genoemden zijn echter inmiddels uitgespeeld, of dood.

Jammer eigenlijk dat Houwaart zijn notities niet destijds heeft gepubliceerd. De mogelijkheid had hij zeker; hij verzorgde van maart 1987 tot 19 december 1989 als 'De Ambtenaar' op de parlementspagina van Trouw de rubriek 'Publieke Zaken'.

Pas op 9 maart 1990 werd onthuld wie er achter 'De Ambtenaar' schuilging.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden