Melk met oog voor weidevogels

Een melkveehouder die rekening houdt met weidevogels maakt extra kosten. Die worden nu niet gecompenseerd. Een sleutelrol ligt bij de supermarkten, vindt de Vogelbescherming. In Eemnes is een boer vast begonnen.

Melkveehouder Gert-Jan de Jong uit het Utrechtse Eemnes is er een zoals Vogelbescherming Nederland ze graag ziet: een boer die zijn weides beheert met oog voor het belang van de weidevogels. Voor de melk van zo'n vogelvriendelijke boer mag de consument best wat meer betalen, vindt de Vogelbescherming, om de extra kosten en arbeid van de boer te compenseren. Maar is dat haalbaar?

De weilanden van De Jong lijken gewone, langgerekte stukken gras. Maar ze bulken in het voorjaar van het leven. Een grutto piept net boven het gras uit, haasjes huppelen vrolijk rond, twee kieviten bedrijven de liefde. Even verderop hebben wel honderd vogels zich verzameld in een plas, midden tussen het gras. Het gefluit en gepiep vult de stilte die hoort bij de polder.

Het is een bijzonder en zeldzaam beeld. Van weidevogelboeren als De Jong zijn er niet veel, tachtig hebben zich aangesloten bij het netwerk van Vogelbescherming. Elders is het Nederlandse weidelandschap vooral verschraald door teveel mest, te weinig variatie in grassoorten, te weinig bloemen en dus te weinig insecten voor de vogels. Komen daar toch nog vogeltjes uit eitjes gekropen, dan kan het vroege maaien of een roofdier ze alsnog de kop kosten. Sinds 1990 halveerde het aantal grutto's, de populatie scholeksters nam met 60 procent af.

De Jong, die onder andere vijftien van zijn 48 hectare land als rijke weide beheert, maait eenzelfde stuk gras minder vaak per jaar dan gangbaar is onder melkveehouders en in kleinere stukken. "Als er veel nesten zitten kun je niet maaien. Of je moet eromheen maaien", legt De Jong uit. "Officieel moet er vijftig vierkante meter gras omheen blijven staan, maar ja, dan loopt dat kuiken het gras uit en komt hij alsnog onbeschermd in open veld. Dan is hij een prooi voor roofdieren. Banen met gras van verschillende lengtes zijn nodig als dekking." Telkens opnieuw het land op, maaien, drogen, ophalen en afdekken kost veel tijd - waar geen compensatie tegenover staat. Het later maaien van het gras, het voer voor de koeien, heeft ook gevolgen voor de melkproductie. "Vroeg gemaaid gras bevat veel eiwitten, essentieel voor een goede melkproductie. Hoe later gemaaid, hoe minder eiwitten in het gras. Dat moet ik dan aanvullen met dure brokken."

Vogels lok je met een hoog slootpeil of een greppel met water, daarvoor moet het grondwaterpeil omhoog. De provincie financierde daarvoor waterpompen op zonne-energie. Verder compenseert de provincie het opbrengstverlies van het gras, maar alleen als een boerderij in een 'kerngebied' ligt, met veel weidevogels. Alle extra arbeid en moeite die De Jong erin steekt, is onbetaald. Een echte vogelliefhebber dus.

Eerlijke prijs

Tweehonderdduizend hectare rijke weide is volgens de Vogelbescherming nodig om vogels als de grutto voor uitsterven te behoeden. Dat betekent dat iets meer dan vierduizend van de huidige zeventienduizend melkveehouderijen zouden moeten overstappen. Het zijn de supermarkten, vindt de Vogelbescherming, die dat mogelijk moeten maken. "Als de supermarkten de melk apart verkopen, krijgen boeren die zich inzetten voor een rijke weide een eerlijke prijs voor hun melk en zullen ze omschakelen", verwacht Joost Hartog, campagnecoördinator bij Vogelbescherming.

Mensen willen graag natuurvriendelijker geproduceerd voedsel, onderzocht onderzoeksbureau Motivaction voor Vogelbescherming Nederland. Die laatste roept consumenten op om via haar website digitale kaartjes te sturen naar Jumbo en Albert Heijn. Daarmee zeggen zij dat ze meer willen betalen voor melk uit de rijke weide. Maar of ze dat uiteindelijk ook echt doen? Dat zal pas blijken als de rijke weidemelk in het koelvak ligt.

Dat kan nog lang duren. Jumbo en Albert Heijn benadrukken allebei dat de wens van de klant altijd centraal staat, maar wagen zich niet aan een voorspelling wanneer rijke weidemelk in hun zuivelschap staat, noch doen ze enige toezegging. Marc Jansen, directeur van het Centraal Bureau Levensmiddelen (CBL), de brancheorganisatie voor supermarkten, moet het nog zien. "Het is melk met een ideologisch tintje, net als biologische melk en dat slaat goed aan. Maar zo'n nieuw product moet wel zijn plekje veroveren in de supermarkt. Het moet gewoon verkopen."

Weer een nieuw melkpak

Ook zuivelgigant FrieslandCampina is terughoudend over weer een nieuw melkpak in de winkel. Perswoordvoerder Jan-Willem ter Avest somt op wat er allemaal bij komt kijken. "De melk moet apart opgehaald worden, dus er moeten vrachtwagens de weg op. Dan moet de melk gecertificeerd worden en fabrieken moeten uitbreiden om de melk apart te kunnen verwerken. Of gewone melk moet plaats maken voor melk uit de rijke weide." Ter Avest ("Ik vind het een sympathiek idee maar het brengt veel kosten met zich mee") twijfelt aan de meerprijs van vijf tot tien eurocent per liter melk, die Vogelbescherming berekende. "Die is nu gewoon nog niet te berekenen", zegt de woordvoerder.

Joost Hartog van Vogelbescherming laat de moed niet zakken. "Weidevogels horen volgens ons bij het boerenlandschap. Alleen als we de boeren van de rijke weides eerlijk gaan belonen, kunnen we de weidevogels beschermen."

Gert-Jan de Jong op zijn land bij Eemnes: 'Als er veel nesten zijn kun je niet maaien.'

De kosten

Het Centrum voor Landbouw en Milieu (CLM) heeft de extra kosten berekend voor bedrijven die het maaien van het gras uitstellen tot half juni, als de nesten uitgekomen zijn en de jonge vogels zijn uitgevlogen. Door een lagere grasopbrengst kost dat ongeveer een cent per liter melk, drie tot vier procent van de huidige opbrengst van melk van de boerderij. Daarbij is de extra arbeid die een boer heeft om het maaien af te stemmen met de weidevogels niet meegerekend. De melkprijs ligt nu al erg laag, per liter krijgt een boer tussen de 25 en 30 eurocent. De weidevogelboer verdient nu helemaal niets extra aan zijn vogelvriendelijke melk.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden