Meld gewoon welke media niets deden met Panama Papers

Spijtig dat de onthuller van de Panama Papers niet onthult welke media geen interesse hadden in de Panama Papers, vindt de ombudsman.

De internationale organisatie Reporters zonder Grenzen (RSF) noemde de gestage, wereldwijde inperking van de persvrijheid kort geleden 'drastisch en zorgelijk'. Het journalistengezelschap verweet wereldleiders daarenboven dat zij een 'paranoia' hebben ontwikkeld ten aanzien van journalistiek.

De door RSF gebruikte termen lijken overdreven maar ze zijn het niet. De veroordeling van een journalist in Turkije haalt alleen bij hoge uitzondering nog de krant. In het Midden-Oosten en Afrika komen verslaggevers om bij terreur en gewapende conflicten. In belangrijke delen van Latijns Amerika is het de (drugs)maffia die de pers intimideert, terroriseert en muilkorft. In China was de repressie jegens journalisten niet eerder zo groot.

Wie zaterdag in Trouw het manifest las van de anoniem gebleven bron van de Panama Papers mag vrezen voor veel breder gedragen paranoia en nóg veel meer druk op de media. Banken, wetgevers, belastingautoriteiten, rechters, juristen, media, alle hebben in de optiek van de bron gefaald. Dit gezamenlijke disfunctioneren leidt volgens deze 'John Doe', zoals vooral Amerikanen anonieme personen graag noemen, tot 'volledig weggerotte ethische normen'.

Dat de media in juist deze rij van zondaren een plaats krijgen toebedeeld, is opmerkelijk. De kritiek immers daalt neer, juist nu 370 journalisten uit meer dan zeventig landen uit de Panama Papers publiceren. Tegen de stroom van een zich verhardende samenleving verbroedert journalistiek wereldwijd, was ik even geneigd naïef te denken.

In de optiek van de klokkenluider is niets minder waar. 'De trieste waarheid is dat van al de grote media in de wereld er aanvankelijk niet één geïnteresseerd was om verslag te doen van dit verhaal', lazen we zaterdag in het uit de Süddeutsche Zeitung vertaalde manifest van 'John Doe'.

Hierin staat dat journalisten van grote media documenten van de Panama Papers letterlijk onder ogen hadden en toch besloten hierover niet te publiceren. Namen van de betrokken media blijven in dit verband helaas echter achterwege. Spijtig is dit omdat de kritiek nu tweeërlei anoniem is. Met het prijsgeven van namen van media had de kritiek aan kracht gewonnen.

Wat weerhoudt de bron van de Panama Papers ervan om namen en rugnummers te noemen van media die de documenten niet de moeite waard vonden? Zonder twijfel betreft het hier media die door hun overheden minder aan banden worden gelegd dan in landen als Turkije, China, Noord-Korea en Zimbabwe het geval is.

Organisaties als Reporters zonder Grenzen, de Internationale Federatie voor Journalisten en Freedom House delen hun zorgen over het voortdurend verder beknotten van de persvrijheid wereldwijd. Zij doen dat niet op gevoel, maar benoemen feiten. Ze rangschikken zelfs landen waar persvrijheid heel positief wordt bevonden en landen waar het vrije woord letterlijk gevaar geeft. Gedetailleerder kan niet.

Tegelijkertijd ligt de vraag voor wat de gedeelde zorgen over persvrijheid waard zijn als de wereld niet mag weten welke grote media zelf het vrije woord hebben aangetast door 11,5 miljoen documenten uit de Panama Papers terzijde te schuiven. En vooral welke argumenten zij hiervoor hanteerden. In het manifest in Trouw zei de onthuller van die stukken dat 'het hebben van een eigen krant de nieuwe miljonairshobby lijkt' en 'dat er nauwelijks nog wordt geïnvesteerd in goede onderzoeksjournalistiek'.

In het kader van de persvrijheid staat het de media, op wie 'Joe Doe' doelt, overigens vrij om hun lezers precies uiteen te zetten waarom zij de Panama Papers niet zagen zitten.

'Ombudsman' behandelt vragen en opmerkingen over journalistieke kwesties.

ombudsman@trouw.nl

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden