Melancholische klanken onderstrepen sadistisch drama

Gangsterdrama's komen in soorten en maten. In de Netflix-serie 'Peaky Blinders' kijk je naar ratten in een kooi waar nooit zonlicht komt.

In de verpauperde binnenwijken van Birmingham wemelde het een ruime eeuw geleden van jonge criminelen die het toch al uitzichtloze bestaan van veel bewoners nog ellendiger maakten. Een van de bendes werd de Peaky Blinders genoemd, naar verluidt naar hun geheime wapen: scheermesjes verborgen in de klep van hun pet, waarmee ze in één beweging hun slachtoffers blind konden maken.

Over deze grootstedelijke hel maakt de Engelse scenarist Steven Knight de serie 'Peaky Blinders', een donker, hard maar allerminst misantropisch drama over de gangsterfamilie Shelby.

Middelpunt is Tommy Shelby, de bendeleider die de touwtjes in het Blinders-territorium in handen probeert te houden terwijl rivaliserende bendes aan zijn stoelpoten zagen. Hij wordt voortreffelijk gespeeld door de Ierse Cillian (spreek uit: Kill-ian) Murphy, wiens intens blauwe ogen hem al heel wat rollen als bad guy (in de recente 'Batman'-films) en griezel hebben opgeleverd.

Of het nu om smokkelacties gaat, het ontwijken van de hardvochtige maar machteloze politie, of het aansturen van roekeloze familieleden, Tommy Shelby moet z'n kop erbij houden om staande te blijven. 'Iedereen is een hoer. We verkopen alleen verschillende delen van onszelf', vat hij het leven samen.

Tommy's broer is mentaal gehavend teruggekeerd uit de Eerste Wereldoorlog en lijkt in drugs en geweld verlichting te vinden. Hun zus hunkert naar een burgerlijk gezinsbestaan maar kan zich niet onttrekken aan de draaikolk van haar sociale afkomst. Hun tante (erg mooi gespeeld door Helen McCrory) is de diplomatiek slimste van de familie, maar heeft haar eigen tragiek.

Gangsterdrama komt in soorten en maten. 'The Sopranos' moest het hebben van alledaags realisme. In de films van Martin Scorsese ('Goodfellas') gaat criminele duisternis vaak samen met glamour: dikke auto's en glimmende sieraden ter compensatie van een onzeker leven.

Bij 'Peaky Blinders' heb je het idee dat je zit te kijken naar ratten die, opgesloten in een kooi waar zonlicht nooit lijkt binnen te dringen, uit stress en overlevingsdrang elkaar maar gaan bevechten.

Het sadisme waarmee dat soms gepaard gaat is sombermakend, maar de makers kijken tegelijkertijd met compassie naar hun personages die zichzelf als gedoemd beschouwen en hun status als maatschappelijke buitenbeentjes dan maar omarmen. Des te mooier zijn de schaarse momenten van troost, warmte, plezier, kameraadschap, liefde en loyaliteit.

'Peaky Blinders' is beklemmend, misschien zelf apocalyptisch - onderstreept door de melancholische klanken van hedendaagse artiesten als Nick Cave, PJ Harvey, Arctic Monkeys en (in het vijfde seizoen) David Bowie. En de historische decors en kostumering mogen nog zo perfect verzorgd zijn, het drama van de familie Shelby is misschien helemaal niet zo ver verwijderd.

Vooral in de Verenigde Staten is de serie een groot succes - en vast niet alleen omdat die eens iets anders laat zien dan keurig sprekende erfgenamen op landgoederen die BBC-drama meestal bevolken. Steven Knight kreeg bezoek van rapper en groot fan Snoop Dogg, die vertelde hoeveel hij herkende van de gangstercultuur waarin hij zelf is opgegroeid.

Je kunt 'Peaky Blinders' makkelijk opvatten als een commentaar op de relatie tussen sociale ongelijkheid en misdaad.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden