Melancholia is magnifiek

Melancholia
Regie: Lars von Trier. Met Kirsten Dunst, Charlotte Gainsbourg. In 21 bioscopen.

"Ik heb een vrouwenfilm gemaakt", verzucht regisseur Lars von Trier in de persmap bij zijn nieuwste film 'Melancholia'. "Slagroom op slagroom."

Een vrouwenfilm! Erger kan natuurlijk niet voor de Deen die zijn reputatie als genie en provocateur bouwde op films waarin de heldinnen naïeve hoedsters van de beschaving zijn die zich opofferen en wreed aan hun einde komen.

Het verwijt van sadisme en misogynie, dat hij vaker kreeg, weersprak de regisseur dan met te zeggen dat hij zich juist met die vrouwen identificeerde.

Bij het zien van het magnifieke 'Melancholia' ben je zowaar geneigd hem daarin te geloven. De film geeft indirect ook een verklaring voor het incident in Cannes, waar de regisseur in de persconferentie na de première begon te raaskallen over nazisme en Hitler ( 'ik begrijp Hitler wel').

Het ritueel van de ontmoeting met de pers na een succesvolle filmpremière zonder wanklank was natuurlijk te veel voor Lars von Trier. Zulke harmonie verdraagt de melancholicus niet. Dan moet er gewoon iets kapot.

In 'Melancholia' wordt dit existentiële onbehagen fantastisch vertolkt door Kirsten Dunst, die in Cannes met de actriceprijs werd bekroond. Dunst speelt Justine, een bruid die tijdens haar huwelijksfeest niet gewoon blond en blij kan zijn, maar wel haar best doet om het te lijken. 'Ik glimlach en glimlach', verzucht ze als haar zus Claire (Charlotte Gainsbourg) voor de zoveelste keer vraagt of ze nu echt gelukkig is.

Justine's zwager John (Kiefer Sutherland) stelde zijn limousine en golfhotel ter beschikking. Haar verbitterde moeder (Charlotte Rampling) is op komen draven om aan het diner wat bijtende opmerkingen te maken.

Haar verliefde bruidegom spreekt zijn gemeenplaatsen uit ('ik ben de gelukkigste man ter wereld'). Justine trekt het niet. De onthechte reclamemaakster schijnt de tegenpool van Bess uit 'Breaking the waves'. "Het is alsof er lange grijze draden wol aan mijn benen trekken."

Onder de schoonheid schuilen leegte en verlangen en Von Trier weet je er met zijn intuïtieve 'Melancholia' diep van te doordringen.

De film opent met beelden van de apocalyps onder de klanken van 'Tristan und Isolde'. Een bleke Dunst staart met toegeknepen ogen en vettige slierten haar recht in de camera, vogels vallen als sneeuwvlokken uit de lucht, een paard zijgt neer in de modder.

Halverwege de film begrijpen we dat het gevaar niet alleen vanuit de psyche maar ook vanuit de ruimte dreigt. De planeet 'Melancholia' nadert de aarde en dreigt haar te verpletteren.

In zijn apocalyptische droombeelden herinnert de film bij momenten aan 'Het Offer' (1986) van Andrej Tarkovski, maar in 'Melancholia' komt er gelukkig geen Nietzsche citerende postbode voorbij, en zijn er wel ook nog wat gemene grapjes mogelijk.

Kitsch ligt op de loer (onrustige paarden in de mist, naakte vrouw in blauw planetenlicht) maar dat wordt het niet omdat Von Trier je in de schittering steeds ook dreiging en weemoed laat voelen.

De rasprovocateur maakte met 'Melancholia' een bevlogen, betoverende film die groot respect oproept. Niet zo gek dus, die bokkensprongen tijdens de persconferentie op het festival van Cannes.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden