Mein Kampf in ieders woning

De FP & Ouml; van Jörg Haider heeft verloren in Wenen. Dat is verheugend omdat de trend van twee eerdere verkiezingen wordt doorgezet. Maar van echte vreugde kan geen sprake zijn, want nog steeds stemt een op de vijf kiezers op de partij die met extreem-rechts wordt geassocieerd.

Ook buurland Duitsland kampt met extreem-rechts, dat steeds vaker buitenlanders en asielzoekers met geweld te lijf gaat. Als een bevriende docent aan een middelbare school in Berlijn met zijn klas een uitstapje maakt naar de oude DDR-gebieden, laat hij de gekleurde leerlingen thuis: te gevaarlijk. Zijn collega's doen hetzelfde.

Nederland is wat dat betreft een oase, maar Nederland is niet altijd ongevoelig geweest voor bruine denkbeelden. Zo blijkt uit de onderzoeksresultaten van boekhistoricus Gerard Groeneveld. Van de vertaling van 'Mein Kampf' werden van 1939 tot 1945 uiteindelijk 110000 exemplaren verkocht. Dergelijke verkoopsuccessen zijn nog steeds zeldzaam. Zestig jaar geleden moet 110000 helemaal een verbijsterend aantal zijn geweest. Nederland telt nu zestien miljoen mensen. Dat waren er bij het begin van de Tweede Wereldoorlog acht miljoen. Van 'De eeuw van mijn vader' van Geert Mak zijn de afgelopen twee jaar 300000 stuks verkocht. Het is te vinden in bijna ieder huis waar gelezen wordt. Zo was het dus ook met 'Mijn Kamp'. Groeneveld onderzocht de zogeheten foute literatuur in Nederland.

Donderdag verschijnt 'Zwaard van de geest. Het bruine boek in Nederland 1921-1945'. De vertaling van 'Mein Kampf', die in december 1939 uitkwam, ging, zo vertelt hij, als zoete broodjes over de toonbank. Het boek was in iedere boekhandel te vinden, geen enkele heeft geweigerd het te verkopen.

Er is altijd beweerd dat het boek vooral gratis is weggegeven. Maar dat blijkt een mythe. Groeneveld: Het is wel degelijk verkocht. De uitgeverij kon alleen voortbestaan door uitgave van dat boek. Boeken, jeugdliteratuur en brochures werden door de nazi's gebruikt om Nederland antisemitisch te maken. De jeugdliteratuur had enorme oplagen. Na de uitgave van 'Mijn Kamp' kwam een stroom aan nationaal-socialistische informatie op gang. Via het boek werd Nederland langzaam geïnfiltreerd met de nieuwe ideologie. Ook op dit gebied was er geen ontkomen aan. Groeneveld is ervan overtuigd dat de publicaties, die in gigantische oplagen werden verspreid, aan het antisemitisme in Nederland hebben bijgedragen. Het moet zijn blijven hangen. Literatuur -echte of driestuiversromans- hebben geen politieke invloed meer in Nederland. De informatieoverdracht en meningsvorming gaan via de televisie en kranten. En op tv en in de krant wordt geen fout gedachtegoed geventileerd.

Nederland mag dan tijdens en na de Tweede Wereldoorlog antisemitischer zijn geweest dan het vóór WO II was, het bleek tijdelijk. Het 'getorpedeerde voorstel van PvdA-minister Piet Lieftinck in 1945 om overlevende Joden alleen te laten erven als zij echtgenoot, kind of ouder waren van vermoorde Joden, was niet ingegeven door antisemitisme, verzekert onderzoeker Gerard Aalders in zijn gisteren gepubliceerde 'Berooid'.

Lieftinck was gewoon verblind door zijn streven om Nederland zo snel mogelijk op te bouwen. En ook Joden moesten daaraan mee doen. Dat zij daar uiteindelijk meer aan mee moesten betalen -door meerdere keren successierechten te moeten betalen- vond Lieftinck niet onrechtvaardig.

Daar wordt nu anders over gedacht. Verblinde neonazi's zijn er nog steeds in Nederland. Maar het gevaar voor extreem-rechts wordt kennelijk zo laag ingeschat, dat in Kerkrade een demonstratie van Nederlandse en Duitse neonazi's gewoon mocht doorgaan. Over dat soort demonstraties wordt kennelijk ook anders gedacht. Een kentering in de verkeerde richting.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden