Meiden opvangen in de gymles? De leraar aarzelt

Een gymles op een basisschool. Beeld Werry Crone

Gymleraren zijn kwetsbaar voor beschuldigingen van ongewenst aanraken. Toch is fysiek contact goed.

Het wordt muisstil als pedagoge Simone Mark vertelt over een oud-collega die er ooit van beschuldigd werd aan de borsten van een leerlinge te hebben gezeten. Of het verhaal klopte, werd nooit duidelijk. De leerkracht nam hoe dan ook ontslag. “Als je daar ooit van beschuldigd bent geweest, kom je er nooit meer vanaf”, zegt Mark, werkzaam bij het Centrum Pedagogisch Contact, tegen een gymzaal vol gymleerkrachten in spe.

De, in meerderheid mannelijke, studenten van de Academie Lichamelijke Opvoeding (ALO) van de Hogeschool van Amsterdam zitten op de matten en leunen over de gymtoestellen. Een enkeling hangt in het klimrek. “Jullie zijn kwetsbaar voor zulke beschuldigingen”, zegt ze. “Want jullie raken kinderen aan.”

Mark is uitgenodigd door de hogeschool om een workshop te geven over contact met kinderen. En met contact bedoelt Mark ook: aanraken, fysiek contact. Een steuntje in de rug, een aai over de bol, een knuffel van de meester. Want haar constatering dat gymleerkrachten door de aard van hun werk kwetsbaar zijn voor beschuldigingen van grensoverschrijdend gedrag, is geen pleidooi voor het vermijden van elk fysiek contact.

Functioneel contact

Mark hamert juist op het belang van wat zij noemt ‘pedagogisch contact’ in het onderwijs. Leerlingen moeten niet alleen functioneel aangeraakt worden, om te voorkomen dat ze uit de ringen vallen, maar ook bemoedigend, begrenzend of om een kind te steunen.

“Hier hebben we het in de opleiding eigenlijk nooit zo expliciet over gehad”, zegt derdejaars Bram Siebring (22). Hij loopt stage op een middelbare school. “Als we gaan turnen, vang ik de meiden niet op”, zegt hij. “Dat doet mijn vrouwelijke stagebegeleider. Toen we gingen klimmen heb ik niet geholpen met de tuigjes.”

“Ik vang die meiden wel op hoor”, zegt studiegenoot Maurice ten Hoope (21). “Je moet gewoon duidelijk uitleggen wat je gaat doen. Zeggen: ik sta hier voor jouw veiligheid en vang je op in je zij.”

Leerkrachten zijn onzeker geworden over wat wel en niet aanvaardbaar is, zegt Mark. Om risico’s uit te sluiten hebben scholen protocollen met regels, bijvoorbeeld over tot welke leeftijd leerlingen op schoot mogen zitten, wie mag helpen met omkleden voor de gymles, of er wel of niet een pleister geplakt mag worden als een kind valt.

“Als we zo doorgaan ontnemen we een hele generatie kinderen ervaringen met normaal fysiek contact”, zegt Mark. “Het lichaam heeft een geheugen. Je hebt contact nodig om te leren begrijpen wat jij wel en niet prettig vindt. Door contact met anderen ontwikkelen kinderen lichaamsbesef.”

Haar lichaam spreekt boekdelen

Mark zet een vrouwelijke en mannelijke ALO-student tegenover elkaar. “Loop maar naar haar toe”, zegt ze tegen hem. Als hij dichterbij komt, leunt zij eerst achterover, bijna onmerkbaar. Dan gaan haar handen de lucht in. “Ho maar”, zegt ze.

Nog voor haar handen de lucht ingingen sprak haar lijf boekdelen, zegt Mark. “Door op een kind te letten, weet je of dat kind het contact als gepast of ongepast ervaart.” Als ze vraagt wie er tijdens zijn stage wel eens spanning heeft ervaren bij het aanraken van leerlingen, gaat een aantal vingers de lucht in. Het belangrijkste in die situaties: communiceer. “Je moet je eigen handelen kunnen uitleggen. Zeg dat je leerlingen voor hun eigen veiligheid moet opvangen.”

Soms gaat het onverhoopt toch een beetje mis. Dan raakt een gymleerkracht per ongeluk de borsten of billen aan van een leerlinge die over het toestel springt en dreigt te vallen. Bespreek dat, zegt Mark. Met de leerlingen, met je collega’s. “Bel de ouders, om te voorkomen dat het verhaal een eigen leven gaat leiden.”

“Eigenlijk is het heel simpel”, zegt student Siebring na afloop. “Je moet gewoon duidelijk communiceren.” Maar ja: “soms is dat ook best ingewikkeld”.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden