Megawati verbreekt het familiecontract

Grote kans dat ze deze zomer de nieuwe president van Indonesië wordt. Morgen stemt het Indonesische parlement over de vraag of een afzettingsprocedure tegen de huidige president Abdurrahman Wahid wordt begonnen. Valt hij, dan zal vice-president Megawati Soekarnoputri (54) hem opvolgen. Maar haar zussen, net als zijzelf dochters van de eerste president van Indonesië, waarschuwen haar.

Megawati Soekarnoputri is het symbool van de onderdrukten in Indonesië. Volgens haar critici had deze voormalige huisvrouw het nooit zover geschopt als ex-president Soeharto haar populariteit niet een handje had geholpen. Op een partijcongres in 1996 van de Democratische Indonesische Partij (PDI) liet hij haar als voorzitter opzij schuiven.

Soeharto zag dat haar ster als dochter van de eerste president van Indonesië rijzende was. Ze kon wel eens een gevaar voor de herverkiezing van zijn partij worden. Uit woede bezetten Mega's aanhangers in de dagen daarna het partijkantoor aan de Jalan Diponegoro in de hoofdstad Jakarta. Soeharto stuurde het leger op hen af. Tientallen mensen kwamen om het leven. Haar aanhangers namen het haar niet kwalijk dat ze zich niet openlijk tegen de gewelddadige aanslag uitsprak. Megawati heeft nooit om een officieel onderzoek gevraagd. Ook niet toen ze in 1999 vice-president werd.

Ze is het zwijgzame, mythische moederfiguur. Haar supporters zijn blij met haar karakter. President Wahid's loslippigheid en controversiële uitspraken hebben immers tot zijn ondergang geleid, vinden ze. Mocht Megawati Soekarnoputri binnenkort Wahid opvolgen dan is het groot feest in Indonesië.

Haar twee zussen zijn huiverig. Ze beweren angstvallig dat Megawati de eerste is die na president Wahid het veld kan ruimen. De val van Wahid zien ze als doorgestoken kaart. ,,Megawati had nooit in de actieve politiek mogen gaan'', vertelt haar jongste zusje Soekmawati. Na de dood van vader Soekarno, de eerste president van Indonesië, ondertekenden de vijf broers en zussen een contract. De Soekarno's hadden zo te lijden gehad van hun afkomst dat ze elkaar beloofden zich nooit met politieke zaken in te laten. Ze zagen van dichtbij hoe hun vader na zijn afzetting in 1967 onder huisarrest wegkwijnde. Soekarno's kinderen werden van de universiteit verwijderd. In de media mocht de familie niet geciteerd worden.

Megawati voelde zich vereerd toen de Democratische Indonesische Partij in 1987 een nieuwe mascotte zocht. Dankzij de geestelijke steun van haar derde echtgenoot Taufik Kiemas besloot ze de stap te zetten. De zusjes Soekmawati en Rachmawati waren woedend toen de oudste zus Megawati het familiecontract verbrak. Maar de boosheid was van korte duur. Al snel besloot de familie haar te steunen. Regelmatig waren er bijeenkomsten waar haar broers en zussen haar politiek advies gaven.

De familiebijeenkomsten zijn volgens Soekmawati zeldzaam geworden. Haar zus Mega trekt haar mond nauwelijks meer open. Soekma is hard in haar oordeel over haar oudste zus. Ze vindt dat ze de denkbeelden van Soekarno heeft verloochend. ,,Wij waren zijn discipelen. Politiek werd ons met de paplepel ingegoten.''

Soekarno's belangrijkste gedachtengoed was het 'Marhaenisme', een vorm van het socialisme. Soekarno droeg zijn politieke overtuiging op aan een boer genaamd Marhaen, die hij ooit tijdens een wandeling in de rijstvelden buiten Jakarta ontmoette. Een arme boer die weigerde onder een grootgrondbezitter te werken.

,,Alle kinderen hebben het Indonesische socialisme van mijn vader over genomen, behalve Mega'', zegt Soekmawati woedend. Zelf leidt ze de kleine, tegenwoordig zetelloze nationalistische partij die haar vader ooit oprichtte. Zus Rachmawati is directeur van de zeer linkse Bung Karno-universiteit. ,,Als ik aan Mega vraag wat haar politieke denkbeelden zijn, zwijgt ze en kijkt me glimlachend aan.''

De zusjes Rachmawati en Soekmawati zijn het meest teleurgesteld over de manier waarop Megawati president Wahid heeft behandeld. Als vice-president gaf ze haar partij tot twee keer toe toestemming om voor een berisping, een memorandum, tegen de president te stemmen. ,,Ook al is Wahid betrokken bij twee corruptieschandalen -de Brunei- en de Bulogaffaire- dat geeft haar nog niet het recht een president zo af te vallen.'' Rachmawati riep onlangs in de media dat Megawati maar moet opstappen als ze het niet met de president eens is.

,,Megawati heeft niet door hoe die bastaarden van de voormalige regeringspartij van Soeharto haar misbruiken. Golkar wil de macht terug. Eerst moet Wahid er aan en daarna is Mega aan de beurt'', sist Soemawati. ,,We hebben haar gewaarschuwd, maar ze wil niet naar ons luisteren.''

Megawati is op haar beurt woedend op Wahid. Hij heeft zich in haar familie binnendrongen. Hij heeft voor tweespalt binnen de Soekarno's gezorgd door haar zusjes regelmatig op zijn paleis uit te nodigen. Hij heeft verschillende keren gedreigd Mega's echtgenoot Taufik Kiemas aan te klagen, die zich ook aan corruptie zou hebben schuldig gemaakt.

De zusjes vergeten dat Megawati lange tijd door president Wahid als zijn 'domme zusje' is behandeld. ,,Mbak (zusje) Mega moet nog veel leren'', zei Wahid verschillende keren oneerbiedig over haar in de media. Het was maar goed dat hij tot president was gekozen en niet zij. Megawati moest het vak in de komende jaren maar van hem afkijken. Dan kon ze in 2004 het presidentschap misschien wel aan.

Mega staat niet als een strateeg bekend. Soekmawati glimlacht slechts als het gaat over het intellect van haar zus. Dankzij het werk van haar adviseurs heeft Mbak Mega zich de afgelopen dagen niet in haar kaarten laten kijken. Ze heeft het spel met Wahid behendig gespeeld.

Afgelopen vrijdag bood president Wahid haar zijn macht aan in een laatste poging om een afzettingsprocedure te voorkomen. Maar nu was het Megawati die de schriftgeleerde een lesje staatsrecht gaf. Niet hij, maar alleen de MPR, het hoogste volksorgaan, is gemachtigd de presidentiële macht te delegeren, liet ze via haar woordvoerders weten.

Afgelopen zondag vertrok ze in alle rust naar het afgelegen dorpje Blitar in Oost-Java waar haar vader begraven ligt. Volgens een van de bewakers is ze er regelmatig te vinden. Stilletjes bidt ze aan zijn zijde. Ze beweert dat ze soms met hem spreekt.

Volgens een naaste adviseur van Megawati wil ze van de president af. Al drie maanden zouden ze niet meer elkaar praten. Ook al dringt Wahid zich iedere woensdagochtend voor een ontbijt bij haar thuis op. Ze zoekt een waardige manier om Wahid te laten opstappen. Ze heeft ernstig geleden toen Soeharto zich van haar vader ontdeed en de familie het paleis moest verlaten. Zo'n traumatische ervaring wil ze niemand aandoen.

Megawati bereidt zich voor op het presidentschap. Ze is er klaar voor. Maar haar voormalige woordvoerder Eros Djarot zegt dat de oudste dochter van Soekarno volledig afhankelijk is van de inzichten van anderen. Niet alle adviseurs zouden het beste met haar voorhebben.

Ook het leger (TNI) zou misbruik maken van Megawati's nationalistische gevoelens. Onder haar presidentschap zullen separatistische acties in de provincies Atjeh en Irian Jaya strenger worden afgestraft. Tegen de zin van linkse intellectuelen onderhoudt Mega goede contacten met TNI. Hervormingsgezinden vrezen dat als zij aan de macht komt de schendingen van mensenrechten uit het verleden in de doofpot zullen belanden.

Het grootste gevaar is dat deze presidentskandidaat net zoals Wahid niet in staat blijkt de inmense sociale en economische problemen in de archipel op te lossen. Maar de armen van Indonesië hebben hun lot in haar schoot gelegd. Als ook zij faalt is hun teleurstelling niet meer te overzien.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden