Megaprojecten onder de loep

De openbare hoorzittingen van de commissie uit de Tweede Kamer, die de gang van zaken bij de aanleg van projecten als de Betuwelijn en de zuidtak van de Hogesnelheidslijn onderzoekt, beginnen vandaag.

DEN HAAG - De Oosterscheldedam, die veiligheid voor Zeeland combineert met de bescherming van het leefmilieu in de kustwateren, geldt nog steeds als een technologisch hoogstandje dat over de hele wereld de aandacht trekt. Alle beroering over het feit dat het project miljarden duurder uitviel, is voor veel burgers inmiddels geschiedenis.

De gang van zaken bij de aanleg van de dam was voor de Tweede Kamer twintig jaar geleden reden een poging te doen om meer greep te krijgen op grote infrastructurele werken. Onder leiding van het toenmalige kamerlid Engwirda (D66) kwam een commissie met aanbevelingen. De afspraken die toen zijn gemaakt hebben, met een understatement, niet in alle opzichten geholpen. Engwirda zelf, inmiddels al jaren lid van de Europese Rekenkamer, vormt er het levende bewijs van als hij vandaag verschijnt voor de commissie-Duivesteijn, die de gang van zaken rond de aanleg van de Betuwelijn en de zuidtak van de Hogesnelheidslijn (HSL) onderzoekt.

Het PvdA-kamerlid en zijn vier collegas Aptroot (VVD), Hermans (LPF), Koopmans (CDA) en Slob (ChristenUnie) staan vandaag deels nog steeds voor dezelfde vragen als Engwirda toen. Hoe het plan opkomt voor een bepaald project, is er zo één. Wie komt vanuit welk belang met het idee? Hoe verloopt vervolgens de besluitvorming? Op basis van welke berekeningen en argumenten wordt bepaald dat het project er moet komen? Hoe worden daarna de voortgang en de ontwikkeling van de kosten bewaakt? En hoe kan de Tweede Kamer haar controlerende rol waarmaken?

Voor commissievoorzitter Duivesteijn staat al vast dat de Tweede Kamer bij de aanleg van grote infrastructurele werken al aan het begin iets te zeggen moet krijgen. Zo vindt hij het maar merkwaardig dat de kamerleden zich pas in 2007 kunnen uitspreken over de aanleg van de Zuiderzeespoorlijn, als de plannen daarvoor al grotendeels klaarliggen.

Natuurlijk controleert de Kamer achteraf het handelen van de regering. Maar de Kamer heeft ook het recht om uitgaven goed te keuren, en intussen gaat de regering waarschijnlijk wel al financiële verplichtingen aan. Daar moet de Kamer veel nauwer bij betrokken zijn. Duivesteijn wil niet dat de Kamer op dezelfde manier wordt overvallen als is gebeurd bij de Betuwelijn en de Hogesnelheidslijn.

Al in 1998 waarschuwden ambtenaren van Verkeer en Waterstaat dat de Betuwelijn, oorspronkelijk begroot op zon 2,5 miljard euro, veel duurder zou uitpakken. Weliswaar kreeg de Kamer op gezette tijden voortgangsrapportages waaruit steeds weer bleek dat het project meer geld ging kosten. Maar het besluit van oud-minister De Boer om een risicopotje van bijna een miljard euro in te stellen voor Betuwelijn en HSL-zuid kwam voor de Tweede Kamer als een volkomen verrassing.

Ook de Algemene Rekenkamer stelde vorig jaar vast dat de informatie aan het parlement beter had gekund. Het gaf de stoot tot het parlementaire onderzoek, waarvan vandaag de openbare hoorzittingen starten. De mensen die daar verschijnen, doen dat vrijwillig. Omdat de Kamer niet voor een echte parlementaire enquête heeft gekozen, staan ze niet onder ede en is er geen verschijningsplicht.

Tot ergernis van de commissie heeft één getuige al besloten om het besloten voorgesprek met de commissie deze week niet in het openbaar over te doen. Professor Wormmeester was topman van de containerreus ECT, en mede-oprichter van Nederland Distributieland, en geldt als een van de belangrijkste lobbyisten voor de aanleg van de Betuwelijn. Een dringend beroep van Duivesteijn heeft hem niet op andere gedachten gebracht.

Naast Engwirda worden vandaag ook het VVD-kamerlid De Vries (voorzitter van de kamercommissie voor de rijksuitgaven) en de Deense hoogleraar Flyvbjerg gehoord. De Deen heeft uitvoerig de planning van grote infrastructule werken bestudeerd. Ook verschijnen De Boer en twee voormalige topambtenaren, die zullen vertellen over de kostenoverschrijding en het potje van één miljard.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden