Megaproces zet toon voor aanpak jihadisme

Vrouwen gekleed in nikab arriveren bij de rechtbank. In de speciaal beveiligde rechtszaal De Bunker begint het grote Haagse jihadproces. Beeld ANP

Martijn de Koning ziet de verdachten vooral als activisten. Als getuige en deskundige vertelde hij als eerste over de Haagse moslims die vorig jaar met vlagvertoon de straat opgingen in de Haagse Schilderswijk. Vandaag begon het megaproces over jihadisme in de zwaarbeveiligde bunker in Amsterdam Osdorp.

Op de rol van de rechtbank prijken tien namen, maar dat is slechts een papieren werkelijkheid. Van één verdachte is niet eens zeker of hij nog wel in leven is.

Het grootste proces in Nederland ooit, met verdachten van ronselpraktijken voor de gewapende jihad en het voorbereiden en plegen van terroristische daden, zit vol verrassingen. Wat wel vaststaat, is dat dit strafrechtelijk dossier genaamd 'Context' met 27 zittingsdagen de titel megaproces verdient. Én dat de uitkomsten maatgevend zullen zijn voor alle jihaddossiers die nog volgen.

Visitaties
Vandaag is de inhoudelijke behandeling van de zaak begonnen. Het is even afwachten wie van de verdachten ook werkelijk in de verdachtenbank zullen plaatsnemen. Eerdere pro- formazittingen hebben geleerd dat de verdachten geen trek hebben om te komen als ze aan een visitatie worden onderworpen. Terreurverdachte Azzadine C. was in juni de enige die wel voor de rechter verscheen. De kans is groot dat C., als hij weer aan het lichaam onderzocht moet worden, in zijn cel in Vught blijft.

Het hele strafdossier begint in 2013 in de Haagse Schilderswijk. Ouders raken daar in paniek omdat zij niet meer achter de verblijfplaats van hun kinderen kunnen komen. Ze doen aangifte van vermissing. Het verhaal is dat de jonge mannen mogelijk naar Syrië zijn vertrokken voor de gewapende strijd.

Is ronselen wel of niet strafbaar?
Het OM begeeft zich bij het onderzoek naar de vermissingen op juridisch vrijwel onbekend terrein. Ronselen van mensen voor het lidmaatschap van een vereniging met een bepaald gedachtengoed is niet strafbaar. Dat wordt het wel als het gaat om ronselen voor de gewapende strijd. Maar de scheidslijn is niet strak te trekken.

Een voorbeeld? Shukri F., verdacht van ronselen, is dit jaar vrijgesproken. Zij wierf vrouwen voor jihadstrijders. Getrouwde strijders stijgen in aanzien en kunnen rekenen op meer steun, vandaar. De rechter oordeelde echter dat er weliswaar sprake is van ronselen, alleen niet voor de gewapende strijd en dus sprak de rechter de vrouw vrij. Het OM heeft die zaak inmiddels in hoger beroep aangevochten.

Het Openbaar Ministerie komt - zo heeft het zelf uitgelegd in een rapportage over onderzoek naar criminele organisaties - in een lastig parket te zitten. De maatschappij vraagt een harde aanpak van jihadisten en ook politiek Den Haag verlangt dat potentiële jihadgangers snel worden gevat. Te snel oppakken maakt een zaak echter stuk. De kans is dan groot dat het OM te weinig bewijs weet te verzamelen om de rechter te overtuigen. Te laat ingrijpen daarentegen levert het verwijt op dat het OM jihadisten wel in de kijker had, maar niet vervolgde en dus niet voorkwam dat de veelal jonge mannen zich bij de jihad voegden.

Het is nauwelijks zichtbaar hoeveel werk in het onderzoek zit. Dossier Context is de oogst van telefoontaps, van gesprekken door wijkagenten, van rapporten van de reclassering, maar vooral ook van de aangevers: de families in de Haagse Schilderswijk. Het is niet moeilijk voor te stellen dat in die wijk de zaak met meer dan gemiddelde belangstelling wordt gevolgd.

Bij dit proces zal het niet blijven. In dossier Context zitten 22 verdachten, van wie er nu tien voor de rechter staan. Van de overigen is alleen vastgesteld dat ze niet tot de criminele organisatie behoren die het OM nu vervolgt. Er is een gerede kans dat ze afzonderlijk worden aangeklaagd.

Niet alle jihad-verdachten zullen verschijnen
Als de berichten in de pers kloppen, kan Soufiane Z. niet meer worden vervolgd in het megaproces tegen jihadisten dat vandaag begint. Vervolging eindigt met het overlijden van de verdachte.
Hij zou begin dit jaar zijn gesneuveld bij gevechten in Syrië, maar zekerheid daarover heeft het Openbaar Ministerie niet. En dus is er formeel een plek voor de 27-jarige Soufiane ingeruimd in dit proces. Wat de rechter daarvan vindt, is een interessante vraag over een unieke kwestie.
De stoel van Soufiane blijft hoe dan ook leeg.
Datzelfde geldt voor die van zijn jongere broer Anis (24), van wie de verblijfplaats onbekend is. Hij zit vermoedelijk in oorlogsgebied.
En ook verdachte Hatim R. ontbreekt om vermoedelijk dezelfde reden.

Activist of jihadist?
Onderzoeker Martijn de Koning heeft een lijvig rapport geschreven over de activistische moslims en maakte ze tijdens zijn onderzoek ook van nabij mee. Hij ziet ze vooral als activisten met een voor hen idealistische boodschap die ze willen uitdragen. Volgens hem was het nieuw dat de groep buiten de moskee de straat opging om niet-moslims te bekeren en een negatief beeld van de islam tegen te gaan. Daarbij gingen ze zeer openlijk te werk en hadden ze een confronterende houding, aldus De Koning.

Hij weigerde maandag overigens aan de rechtbank te vertellen wie de nummers '1,2 en 3' waren in zijn rapport. Hoewel de rechter hem erop wees dat hij verplicht was te antwoorden, bleef De Koning erbij dat hij het beter vond daar niets over te zeggen. Hij wil zo degenen beschermen die niet terechtstaan.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden