'Megafusie gevaar voor de democratie'

'Een monster dat de toekomst van Spanje bedreigt'. Zo kwalificeerde ex-premier Felipe Gonzalez de recentelijk aangekondigde strategische alliantie tussen telecombedrijf Telefonica en megabank BBVA (Banco Bilbao Vizcaya Argentaria). Gonzalez stond niet alleen in zijn kritiek. De oppositie vreest dat de jonge democratie op de tocht komt te staan nu financiële en politieke belangen de publieke opinievorming dreigen te monopoliseren. Want niet alleen vertegenwoordigen beide bedrijven 54 procent van de totale beurswaarde in Madrid, met hun respectievelijke aandelenportefeuilles beheersen ze ook driekwart van het Spaanse medialandschap.

Dagbladgroepen, internetproviders, digitale tv-bedrijven, tv-zenders en radio-omroepen, vrijwel alles wat te maken heeft met informatie en vrijheid van meningsuiting loopt straks via deze twee bedrijven. Dat op zich lijkt al een gevaar voor een samenleving met een pluriforme nieuwsvoorziening. ,,Met deze alliantie wordt ons het constitutionele recht op gelijkheid van kansen voor iedereen ontnomen'', aldus de Felipe Gonzalez.

Maar er is meer aan de hand. Vice-voorzitter Francisco Gonzalez van BBVA en voorzitter Juan Villalonga van Telefonica worden tot de intieme vriendenkring van premier Jose Maria Aznar gerekend. Beiden danken hun benoeming aan de Spaanse minister-president. Ze traden aan toen Argentaria (toen nog een zelfstandige bank) en Telefonica werden geprivatiseerd.

De gezamenlijke oppositie in Spanje ziet in die verkapte vriendjespolitiek een direct gevaar voor de democratie. Men vreest dat, nog meer dan nu al het geval is, censuur en manipulatie van het nieuws straks de politieke berichtgeving zullen bepalen. Zeker als Aznar na de parlementsverkiezingen van 12 maart aan een nieuwe regeerperiode van vier jaar kan beginnen. Het 'aznarisatieproces', zoals al sarcastisch is opgemerkt, is in volle gang.

Aanvankelijk wimpelde de regering de gevaren voor een wegkwijnende pluriforme nieuwsvoorziening af met de opmerking dat het om een samenwerkingsakkoord tussen twee bedrijven gaat. Met andere woorden: de regering kan dat proces niet beïnvloeden. De werkelijkheid is anders. De regering bezit nog steeds een pakket golden share-aandelen in Telefonica waarmee een vetorecht kan worden uitgeoefend. Minister Rodrigo Rato van financiën heeft laten weten van dat recht nog geen gebruik te willen maken. Rato kondigde wel aan dat de Spaanse mededingingsautoriteit de alliantie onder de loep zal nemen. Voorzichtig is al gesuggereerd dat beide bedrijven er verstandig aan doen hun aandelenpakketten in de mediagroepen te reorganiseren.

De alliantie tussen het telecombedrijf en de bank - beide met een sterke, agressieve aanwezigheid op de Latijns-Amerikaanse markt - heeft het aznarisatieproces nog eens geaccentueerd. De oppositie beklaagt zich al geruime tijd over de politieke nieuwsvoorziening in Spanje. De gezamenlijke oppositie heeft de regerende Partido Popular (PP) ervan beschuldigd de democratische principes met voeten te treden. Met de parlementsverkiezingen voor de deur is Aznar aangeklaagd als de 'Grote Manipulator'. Volgens de oppositie komt zij op de door de regering gecontroleerde tv-zenders amper aan bod. Een bij de kiesraad ingediende klacht werd echter afgewezen. De raad heeft geen partijdigheid geconstateerd maar is wel van mening dat de nationalistische partijen onvoldoende aan bod komen.

Met loep en stopwatch hadden de mediaspecialisten van alle politieke partijen - behalve uiteraard de regerende Partido Popular (PP) - de laatste weken de nieuwsuitzendingen op de twee staatszenders gevolgd en geanalyseerd. Voor een Europees land dat voor een moderne democratie doorgaat was de conclusie ontluisterend. ,,De kijkers thuis krijgen een beeld van een eenpartijstaat. Het nieuws van andere partijen wordt genegeerd of gemanipuleerd. Als er al beelden zijn, wordt de duivel erop los gelaten'', aldus Felipe Alcarez van Verenigd Links.

De kiesraad mag dan zeggen dat de partijdigheid op het journaal niet in het geding is, toch hoef je geen mediaspecialist te zijn om tot de conclusie te komen dat de regeringspartij wordt bevoordeeld in het televisiejournaal van de staatszenders. Waar Aznar ook gaat en staat, elke avond komt hij uitvoerig in beeld. Hij krijgt 43 procent van alle tijd die aan politieke leiders wordt besteed, zo is berekend. Andere politieke groeperingen worden slechts mondjesmaat bediend.

Soms is de manipulatie gemakkelijk aan te tonen. Zo werd uit een interview met de Portugese premier Antonio Guterres - een socialist - enkele lovende woorden over Felipe Gonzalez geknipt. Regeringswoordvoerder Josep Pique houdt vol van niets te weten. Volgens hem hebben de klachten van de oppositie een electoraal karakter, 'een normaal verschijnsel aan de vooravond van verkiezingen', aldus Pique.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden