Meester-vervalser Van Meegeren opnieuw ontmaskerd in Boijmans

Han van Meegeren was niet alleen een meester in het maken van vervalsingen in de stijl van Johannes Vermeer. Hij wist ook precies waar kunsthistorici op zaten te wachten en dat was de ontbrekende schakel tussen het vroege en late werk van Vermeer. Die ’missing link’ schilderde hij. „En iedereen vliegt er vervolgens in, tot de meest gerenommeerde kunsthistorici en kunsthandelaren aan toe.”

Conservator Friso Lammertse van het Rotterdamse museum Boijmans Van Beuningen steekt zijn bewondering voor deze meester-vervalser niet onder stoelen of banken. Het verhaal over de valse Vermeers van Van Meegeren mag dan al vaak verteld zijn. Toch is het weer smullen geblazen op de kleine expositie die Boijmans wijdt aan de werkwijze en ontmaskering van Han van Meegeren (1889-1947). Speciale aandacht is er voor zijn techniek, naar aanleiding van onderzoek door het Rijksmuseum.

De presentatie omvat zo’n tien vervalsingen, voornamelijk doeken in de stijl van Vermeer, maar ook van Frans Hals, Pieter de Hooch en Gerard ter Borch. Ook zijn er voorwerpen te zien uit het atelier van Van Meegeren in Nice, waaronder proefschilderijen waarop hij zijn vervalsingstechnieken oefende, en buisjes met pigmenten die in de zeventiende eeuw gangbaar waren. Tot in de kleinste details overdacht Van Meegeren hoe hij de kunstwereld om de tuin kon leiden.

Misten de kunsthistorici een ’ziel’ in het werk van Vermeer. Dan verscheen er prompt een ’nieuw ontdekt’ werk van deze schilder op de markt waar de bezieling van afspatte. Om te voorkomen dat er een link met hem werd gelegd, werkte Van Meegeren met diverse tussenpersonen. Iedere keer tuinde de kunstwereld erin. Zo kocht directeur Dirk Hannema van Boijmans in 1937 ’De Emmaüsgangers’ voor 540.000 gulden. Ook het Rijksmuseum aasde op dit ’vroege meesterwerk’ van Vermeer en bood Hannema zelfs in ruil ’De Liefdesbrief’ (wel een echte Vermeer) aan, maar Boijmans sloeg dit aanbod af.

Van Meegeren liep uiteindelijk tegen de lamp doordat hij in de oorlog een vervalsing had verkocht aan Herman Göring. De geallieerden ontdekten dat en arresteerden hem op verdenking van collaboratie met de Duitsers. Dat was het moment voor Van Meegeren om zijn vervalsingen op te biechten, inclusief die van ’De Emmaüsgangers’, wat sommigen haast niet konden geloven. Hannema bleef zelfs tot zijn dood volhouden dat het om een echte Vermeer ging. Als je met de kennis van nu kijkt naar de schilderijen, kun je je afvragen waarom iedereen er destijds intuinde.

Tegelijkertijd met ’De valse Vermeers van Van Meegeren’ presenteert het Mauritshuis in Den Haag aan de hand van drie jeugdwerken de ontwikkeling van Johannes Vermeer op de expositie ’De jonge Vermeer’.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden