Meester van de lichte gelaagdheid

Sieb Posthuma 1960-2014

Volgens mij is het een misvatting te geloven dat kunst altijd over lijden zou moeten gaan", vertelde illustrator Sieb Posthuma in een interview met deze krant twee jaar geleden. "Zo ben ik wel begonnen trouwens - op de Rietveld Academie was alles zwaar en donker - maar ik ben steeds opener geworden in mijn werk." En: "Als ik de foto's uit mijn vroege jeugd bekijk, zie ik een blij en vrolijk kind. Na mijn vijfde, toen mijn ouders uit elkaar gingen, is dat jongetje een beetje uit het zicht verdwenen."

Misschien schetsen bovenstaande opvattingen en waarnemingen zijn leven wel in een notendop. Licht, vrolijk en open, maar ook serieus, intelligent en intens. Er is een vermoeden van verscholen verdriet. Het leven is mooi, en zo moet je het ook leven en vormgeven, maar verdraaid, het gaat niet vanzelf - zoiets.

Eergister koos Sieb Posthuma zelf voor een vroegtijdig einde aan zijn leven. Zijn uitgeverijen Gottmer en Querido maakten in een gezamenlijk bericht bekend dat de geliefde illustrator 'niet langer licht zag in zijn leven.'

De Amsterdamse illustrator is het meest bekend van zijn verhalen over de kleine foxterriër Rintje en zijn illustraties voor boeken als Aadje Piraatje en 'Een vijver vol inkt'. Voor deze krant illustreerde hij vorig jaar verhalen van diverse auteurs in de serie Grensgevallen.

"Wij zijn hier allemaal diep geschokt en verbijsterd", zegt Melanie Lasance, uitgeefdirecteur van Gottmer, waar Posthuma onder meer de serie kinderboeken van Aadje Piraatje illustreerde.

"De laatste tijd liet hij wel weten dat het privé minder goed met hem ging. Maar hij was altijd vol levenslust en fijn om mee te werken. Hij heeft zoveel mooie dingen voor ons gedaan. Juist deze week had zijn laatste boek bij ons moeten verschijnen. En dat met de weinig toepasselijke titel 'Aadje Piraatje viert feest'. Het is allemaal heel onwerkelijk." Lasance weet nog niet of het kinderboekje zal verschijnen.

Ook voor Joukje Akveld is het slechte nieuws vanzelfsprekend nog vers. De schrijfster en journaliste schreef een boek over het werk en het leven van Sieb Posthuma met de titel 'Van toen, tot hier en nu verder'. In het Kinderboekenmuseum is momenteel een overzichtstentoonstelling van het werk van Sieb Posthuma te zien, 'Een vijver vol inkt', vertelt Akveld. "En hij vond dat daar een boek bij hoorde. Geen definitief werk of zo, meer een pas op de plaats. Om te zien: waar sta ik nu?"

In het boek van Akveld is de diversiteit van de tekenaar goed te zien en vertelt Posthuma hoe hij als kind al geïnspireerd raakte door het werk van onder meer Dick Bruna en dan met name diens boekje 'Kerstmis', met het bekende engeltje op de voorkant. Hij kon als kind al eindeloos naar tekeningen kijken en ging dan zelf aan de slag. "Voor het maken van dit boek over hem, had ik een periode lang wekelijks gesprekken met hem. Dat ging heel goed, maar ik kende hem ook al langer. Hij was een ongelooflijk slim, warm en empathisch iemand. Het waren echt mooie gesprekken, hij kon goed vertellen. Zeker over zijn vak. Dat ging echt over het niveau van de tekeningen. Wat ik vooral mooi vond aan zijn werk was dat er zo ontzettend veel lichtheid in zat."

Akveld herinnert zich de illustrator van onder meer de foxterriër Rintje als een vrolijk persoon: "Een intense genieter met een hechte vriendenkring, dat is ook waarom dit nu zo als een schok komt. Het is een vreselijk gemis."

Rake schetsen

Schrijfster Rosita Steenbeek werkte twaalf jaar lang met Sieb Posthuma samen. Voor haar tweemaandelijke column over haar woonplaats Rome voor het blad Italië Magazine leverde Posthuma altijd de illustratie. "Maar één keer gebeurde dat per abuis niet; toen we elkaar erover spraken zeiden we tegen elkaar: dat moet niet meer want wij horen bij elkaar."

Steenbeek stuurde haar tekst eerst naar Posthuma op waarna hij met de tekening kwam, die Steenbeek pas bij publicatie te zien kreeg. "Daar keek ik altijd enorm naar uit. Hij had een soort natuurlijk gevoel voor Rome. Hij vatte de poëzie, de humor en de absurditeit van de stad ontzettend raak. Ik was vanaf het eerste moment getroffen door zijn tekeningen."

Steenbeek verheugde zich dit voorjaar nog op de komst van Posthuma naar Rome, ze zouden door de stad gaan zwerven. "Maar hij mailde me dat zijn persoonlijk leven wat onrustig was."

De illustrator had geen gemakkelijke jeugd. Toen hij 21 was pleegde zijn stiefmoeder zelfmoord, vier jaar later maakte ook zijn moeder een einde aan haar leven. Zijn vader ervoer hij als een zachtaardige man, vertelde hij in een interview met deze krant, maar 'weinig affectief'. De gedachte aan zijn ouders maakte hem soms boos. In het interview roept hij over hen: 'Wat zijn jullie eigenlijk voor losers? Als je een rotleven hebt, dan heb je dat rotleven maar voor je kind!'

Toch heeft Steenbeek nooit veel gemerkt van die moeilijkere, verdrietige kant waar Posthuma mee worstelde. "Je werd blij als je hem ontmoette en je werd blij van zijn werk. Altijd stralend en meelevend. Ik heb hem nooit op zwaarmoedigheid betrapt."

Hij wendde zijn tekentalent aan om zijn bestaansrecht te claimen, vertelt hij in het gesprek met Arjan Visser in Trouw: "Als een soort spandoek heb ik het omhooggehouden: 'Hier ben ik. Dit kan ik. Dit is wat ik doe.'"

En talent had hij, waar hij ook waardering voor kreeg. Hij ontving drie keer een Vlag en Wimpel (voor Rintje, voor 'Peter en de wolf' en voor Aadje Piraatje), één keer een Zilveren Penseel (voor 'Feodoor heeft zeven zussen') en twee keer het Gouden Penseel (voor 'Boven in een groene linde zat een moddervette haan' en voor 'Een vijver vol inkt').

En terecht, vindt kinderboekenrecensent Bas Maliepaard: "Posthuma was een van de meest beeldbepalende tekenaars van de laatste tijd. Zijn werk is elegant en theatraal met zijn subtiele humor. Er zit vooral veel in die blikken en die oogopslag. Hij levert ook zo'n constante kwaliteit. En zijn werk is heel eigen. Je ziet meteen: dit is Sieb Posthuma.

Posthuma was getrouwd met acteur Ton Meijer. Hij werd 54 jaar.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden