Meester-fileerder van de menselijke relatie

Wie Edward Albee zegt, zegt 'Who's afraid of Virginia Woolf?' Geen toneelstuk is zo onlosmakelijk verbonden met zijn schepper. Sinds de eerste opvoering in 1962, in New York, en mede dankzij de verfilming in 1966 met Elizabeth Taylor en Richard Burton heeft het stuk wereldwijd een veroveringstocht gemaakt. In ons land is 'Wie is er bang voor Virginia Woolf?' zeker veertien keer opgevoerd. Als eerste de legendarische uitvoering in 1964 met Han Bentz van den Berg en Ank van der Moer.

Het stuk mag met recht dé moderne klassieker van de twintigste eeuw heten. Albee heeft de strijd die huwelijk heet in zo'n genadeloze vorm gegoten, dat je je, of je wil of niet, daar wel in moet herkennen. Alle frustraties en teleurstellingen samengebald in een met alcohol doordrenkte nacht van verbaal geweld. Met George en Martha schiep Albee het beroemdste koppel uit de moderne toneelliteratuur. Hoe vaker je ze zag, hoe meer hun kwetsbare kanten bloot kwamen te liggen. Het werk van Albee bleek veel gelaagder dan op het eerste gezicht leek.

Albee mag met 'Who's afraid of?' schatplichtig zijn aan 'Dodendans' van August Strindberg, zelf was hij hét voorbeeld voor de Zweedse auteur Lars Norén. Ook in zijn latere werk toonde Albee zich een grootmeester in het fileren van menselijke relaties, gegoten in vlijmscherpe dialogen en een opstuwende dramatische vorm. Gelardeerd bovendien met een verraderlijk gevoel voor zwarte humor.

Geboren in 1928 in Washington werd Edward Albee twee weken later geadopteerd en verhuisd naar New York. Zijn moeder maakte er deel uit van de beau monde, zijn gefortuneerde vader bezat verschillende theaters. Daar zwierf Albee veel rond. Erg gelukkig was hij verder niet. Hij werd van school gestuurd wegens onder meer spijbelgedrag, en verliet aan het eind van zijn tienerjaren voorgoed het ouderlijk huis. Het had nooit erg geboterd tussen hem en zijn ouders. Zoals hij later zei, hadden zij een meer politiek correcte carrière voor ogen en keurden zij zijn schrijfambities af.

Geweigerd

Neergestreken in Greenwich Village poogde hij zich het schrijven van toneel eigen te maken en hield zich in leven met allerhande baantjes. Tot hij door een kleine erfenis een tijdlang naar Florence kon. Amerika zat nog niet op de jonge schrijver te wachten. Zijn eerste stuk, 'The Zoo Story', werd in New York geweigerd en kreeg zijn wereldpremière in Berlijn in 1958. Net als zijn tweede stuk 'The Death of Bessie Smith' (1959). Beide stukken waren een felle aanval op de American Way of Life en, in het tweede, toegespitst op rassendiscriminatie.

Sinds 'Who's Afraid?' behoorde Albee tot de top. Ruim dertig stukken heeft hij de wereld nagelaten en is alom gelauwerd. Zo kreeg hij drie keer de Pulitzer Prijs voor drama ('A Delicate Balance', 'Seascape', 'Three Tall Women'). In 2005 ontving hij de Tony Award voor zijn hele oeuvre.

Albee was openlijk homo, maar wilde niet als gay writer bekendstaan. Elk mens moet boven zichzelf uitstijgen, vond hij: "Ik ben een schrijver die toevallig gay is." Met zijn partner - beeldhouwer Jonathan Thomas - leefde hij samen van 1971 tot diens dood in 2005.

In zijn vroege werk geldt Albee als de Amerikaanse exponent van het absurdistische theater (in Europa: Beckett, Ionesco, Pinter). Hij ontwikkelde zich tot een even vakbekwame als vrijmoedige analyticus van het moderne samenleven ofwel, zoals Tennessee Williams zei, de beste toneelschrijver die Amerika ooit heeft gehad. En onbetwist een van de belangrijkste. Met zijn gedurfde mix van theatraliteit en bijtende dialogen heeft Albee het naoorlogse Amerikaanse theater helpen heruitvinden.

Dat hij met 'Who's Afraid of Virginia Woolf?' de kijk op het burgerlijk huwelijk heeft herijkt en verrijkt, is zijn grootste en wellicht eeuwige bijdrage aan het wereldtoneel.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden