Meester Ed negeert de meertaligheid

De gemiddelde basisschoolleerkracht houdt weinig rekening met de meertalige leerlingen in zijn klas. Zijn lessen sluiten onvoldoende aan bij het referentiekader van leerlingen die thuis (ook) een andere taal spreken.

Dat concludeert taalkundige Jeff Bezemer, die morgen in Tilburg promoveert op een diepgaande analyse van één meertalige klas. Bezemer observeerde de dagelijkse lessen van een docent van groep 4. Dertien leerlingen spreken thuis (ook) Turks, Berber, Arabisch of een andere taal, zestien leerlingen uitsluitend Nederlands.

Op basis van zijn observaties en interviews schreef Bezemer een portret van meester Ed en zijn meertalige klas. Deze groepsleerkracht -die volgens Bezemer model staat voor een grote groep onderwijzers in Nederland- geeft al ruim tien jaar les aan multiculturele klassen. Toch heeft hij over mogelijke taalproblemen van allochtone leerlingen slechts een beperkte en stereotype kennis. Zijn onderwijsroutine, ontstaan in witte, Nederlandstalige klassen, is in het afgelopen decennium weinig veranderd.

Naast de gewone lessen krijgen allochtone kinderen op de onderzochte school vier uur les in Nederlands als tweede taal en in allochtone talen. Meester Ed past zijn lesprogramma verder maar op één manier aan: door extra aandacht voor het leren van Nederlandse woorden. Hij doet dit echter volgens een achterhaalde methode: leerlingen moeten definities van woorden leren. In moderne taalboeken kunnen kinderen de betekenis van woorden vaak uit plaatjes of verhaaltjes afleiden. Maar de leerlingen van meester Ed moeten leren dat likken ergens met je tong overheengaan betekent. Daarmee maakte hij het de leerlingen onbedoeld alleen maar moeilijker, zegt Bezemer: ,,Iedere onderwijskundige zal het toejuichen dat deze leerkracht zoveel aandacht aan woordenschat besteedt. Maar definiëren is een moeilijke, schoolse vaardigheid, die het vergroten van woordenschat overstijgt.

In de andere lessen houdt de docent geen rekening met de meertalige achtergrond van zijn allochtone leerlingen. Zo gaat hij er bij de spelling van het woord vallen van uit dat leerlingen het verschil horen tussen 'a' en 'aa'. Bezemer: ,,Maar in het Turks en Marokkaans' Arabisch hebben die klanken dezelfde betekenis. Ook in bijvoorbeeld de rekenlessen past de leerkracht zijn instructies en uitleg niet aan zijn allochtone leerlingen aan.

In de onderzochte school wordt alleen maar Nederlands gesproken, behalve in de lessen in allochtone talen. Opmerkingen van leerlingen over hun thuistaal (,,In het Marokkaans schrijven we van rechts naar links) worden vaak genegeerd. En dat is jammer, vindt Bezemer: ,,Als de leerkracht zich meer bewust is van meertaligheid, dan kan hij zijn didactiek daaraan aanpassen. En dat zou de Nederlandse taalvaardigheid van allochtone leerlingen weer positief kunnen beïnvloeden.

Die beperkte kennis van meertaligheid is een gevolg van het overheidsbeleid, zegt Bezemer: ,,De eenzijdige aandacht voor het Nederlands heeft ertoe bijgedragen dat leerkrachten meertaligheid systematisch ontwijken. Doel van het overheidsbeleid is het verbeteren van de Nederlandse taalvaardigheid van allochtone leerlingen. Maar in het klaslokaal heeft dat beleid vooralsnog weinig verandering gebracht.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden