Meer zorg voor minder geld kan nog steeds

De kosten van zorg stijgen explosief. Het einde van de aanbodrantsoenering en de invoering van vraag gestuurde zorg verklaren deze kostenstijging. Immers, de extra productie die wenselijk werd geacht vanwege de wachtlijsten moet wel worden betaald.

Weer budgetten invoeren, zoals recent door het IMF bepleit is geen goed idee. Niet alleen is die weg terug afgesneden door nationale en internationale juridische uitspraken, maar ook zou dat de omvorming van ons stelsel naar vraagsturing onmogelijk maken. Daarom staat de overheid nog maar een beperkt aantal instrumenten ter beschikking om de kosten te beheersen. Het invoeren van eigen bijdragen en de pakketverkleining zijn daarvan de meest directe.

Het nieuwe kabinet gooit beide wapens in de strijd tegen de kostenstijging. Maar de aangekondigde (ondoordachte) pakketverkleiningen en de ongedifferentieerde eigen bijdragen lijken noodsprongen. Ze zullen namelijk vooral de collectieve lasten verminderen, niet de totale lasten. Kosten worden dus afgeschoven op burgers zelf en de solidariteit tussen arm en rijk en ziek en gezond wordt verder aangetast. Zelfs het IMF zal niet blij zijn als zo het collectieve straatje wordt schoongeveegd.

Het weloverwogen invoeren van pakketverkleining of eigen bijdragen kan waarschijnlijk niet worden vermeden, maar dan moet je wel eerst alles doen om het huidige budget verantwoord te besteden. Het is namelijk nog steeds mogelijk om meer zorg te leveren voor minder geld. Doelmatiger zorg is immers ook het hart van de plannen achter de stelselherziening.

Tevens blijkt met enige regelmaat dat met eenvoudige ingrepen veel geld bespaard kan worden in de zorg. Bijvoorbeeld door de huidige regelgeving rond de verstrekking van medicijnen te veranderen. Die zorgt er nu voor dat besparingen door inzet van generieke geneesmiddelen eerder als bonussen en kortingen aan apothekers toevallen dan resulteren in premieverlagingen. Of door goed te volgen hoe medicijnen in de praktijk worden gebruikt en voorgeschreven. Eenvoudige substitutie van het een duur middel door een goedkoop middel kan soms miljoenen euro's besparen.

Het is daarom vreemd om te moeten constateren dat er in Nederland geen institutie bestaat die doelmatigheidsbevordering binnen de zorg als centrale taak heeft. Recent is daar wel voor gepleit, onder andere door de Gezondheidsraad. Zo'n instituut moet nieuwe medicijnen en medische technologieën kritisch beoordelen op effectiviteit en doelmatigheid, bestaande praktijken toetsen op hun doelmatigheid en richtlijnen uitvaardigen over een doelmatig zorggebruik.

Grote indicatiegebieden (in termen van uitgaven) kunnen als eerste onder de loep worden genomen. Richtlijnen kunnen worden ontwikkeld en met behulp van de verschillende betrokkenen worden toegepast. Meer aandacht voor kosteneffectieve inzet van middelen en voor striktere indicatiegebieden kan de doelmatige besteding ook verbeteren. Zo'n Nationaal Instituut voor Effectiviteit en Doelmatigheid in de zorg (Nied) kan ook de verzekeraars ondersteunen in hun rol als regisseurs en bewakers van de doelmatigheid.

In Engeland zijn al veelbelovende resultaten geboekt met het National Institute for Clinical Excellence, kortweg Nice genoemd, dat al vele adviezen heeft uitgebracht over de wenselijkheid van uiteenlopende nieuwe behandelingen en geneesmiddelen. En in Duitsland is er discussie gaande over een soortgelijk ' Institut für Qualitüt in der Medizin'. Het is belangrijk dat Nederland aanhaakt bij deze ontwikkelingen.

Oprichting van een Nied sluit aan bij de stelselherziening, want zij biedt aan de zorgverzekeraars en aanbieders van zorg essentiële informatie over doelmatigheid. Ook biedt de Kwaliteitswet Zorginstellingen aanknopingspunten om de richtlijnen en aanbevelingen van het Nied in de zorgpraktijk te implementeren. Uit de recente evaluatie van de KZI blijkt dat de taken en verantwoordelijkheden van onder andere zorgverzekeraars nog onvoldoende uit de verf komen. Een Nied biedt voor zorgverzekeraars een uitgelezen kans om hun verantwoordelijkheden te nemen in het kwaliteitsbeleid, waartoe ook de doelmatigheid behoort.

Kortom, nu de kosten van zorg stijgen en het instellen van nieuwe budgetten voor zorg achterhaald en onmogelijk lijkt, is het zaak vol in te zetten op doelmatigheidsbevordering. Zolang er nog meer kan met hetzelfde budget, zijn premieverhogingen ongewenst en onnodig. Het ondersteunen van zorgverzekeraars in hun regierol en zorginstellingen als goede en doelmatige aanbieders van zorg is in het nieuwe stelsel essentieel en kan veel geld besparen. Duidelijkheid wat betreft de gekozen lijn en daadkracht in de uitvoering zijn nu geboden. Dat moet het nieuwe kabinet toch aanspreken?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden