Meer zien

Kijken naar de wereld door Louise Fresco's bril van wetenschap en kunst

Ze speelt een prominente rol in intellectueel Nederland en diverse buitenlanden. Professor Louise O. Fresco is lid van allerlei belangrijke clubs, schrijft columns en geeft lezingen op vooraanstaande podia. Van haar vorige boek, 'Hamburgers in het Paradijs', zijn meer dan 15.000 exemplaren verkocht; een enorm aantal als je bedenkt dat het een ontzagwekkend dikke pil is, die verwijzingen naar moeilijke kunst verweeft met pleidooien vóór gentechnologie en tégen biologische landbouw.

Een echt vervolg zit er echter niet zomaar in, want Fresco heeft ook een baan - sinds deze zomer als bestuursvoorzitter van Wageningen University & Research Centre. Wat doe je dan als uitgever? Je verzamelt columns, toespraken en essays die Fresco ooit geschreven heeft, en maakt er een boekje van. Ongeveer zoals platenmaatschappijen een verzamelaar met B-kantjes en covers uitbrengen.

Dat boekje heet 'Kruisbestuiving. Over kennis, kunst en het leven', en het weerspiegelt in de eerste plaats de brede belevingswereld van de schrijfster. Van de positie van vrouwen aan Nederlandse universiteiten tot glazen kwallen, en van de gevolgen van klimaatverandering op Venetië tot de plaats voor dierenwelzijn in een groeiende wereldeconomie: er komt van alles langs.

In de goede teksten versterken al die verschillende onderwerpen elkaar, maar dat is in minder dan de helft van de stukken ook echt het geval. De minder geslaagde stukjes zijn gênante vertoningen van kijk-mij-toch-eens-intellectueel-zijn. Het dieptepunt is een blik op de Nederlandse universiteiten van een reiziger uit het fictieve land Oeloemia, afgesloten met een lange opsomming waarin Fresco laat zien naar welke boeken ze allemaal heeft verwezen. Hadden de lezers trouwens wel door dat 'Oeloemia' een verbastering van het Arabische woord voor natuurwetenschap is? Voor de zekerheid meldt ze het even.

De verkondigde meningen zijn soms weinig verrassend: het Prinsengrachtconcert is leuk, lezen is goed voor je, en Geert Wilders 'zaait angst en wantrouwen'. En dan vertilt Fresco zich ook nog wel eens aan haar publiek, bijvoorbeeld als ze stelt dat 'bijna iedereen' het werk 'Twintig liefdesgedichten en een wanhoopslied' van de Chileen Pablo Neruda kent.

Maar net zoals die verzamelalbums met B-kantjes vaak net dat éne briljante nummer bevatten dat de fans toch echt in hun bezit willen hebben, heeft ook 'Kruisbestuiving' teksten die Louise Fresco op haar best laten zien. In een lezing over feiten en onwetendheid beschrijft ze de verwarring bij de Nederlandse consument: "Voor iedere maatschappelijke controverse is een wetenschapper te vinden, of liever: minstens twee. Eén voor en één tegen. De overheid is daarbij gereduceerd tot een van de vele partijen op hetzelfde niveau als de andere organisaties. Het resultaat: burgers staan er alleen voor, en weten niet meer wat zij moeten denken. ... Wij zijn aangeland in de fase van het feiteloze debat, dat in hoge mate drijft op emotie en vooringenomenheid. Zo nemen wij collectief en individueel steeds vaker onze besluiten niet op basis van redelijkheid, maar uit angst of politieke doelen." Uiteindelijk zal de wal het schip keren, hoopt Fresco.

In haar verhandeling over geloof en kunst, opgehangen aan de poëzie van Philip Larkin, beschrijft de professor religie vanuit een atheïstisch perspectief. "Religieuze plaatsen zijn niet zomaar overbodig, ons collectieve lot is eraan verbonden. Uiteindelijk vinden we daar waar het om gaat: onze honger to be more serious; om ernstiger in het leven te staan. Die honger is er, en we voelen allemaal wel aan wat Larkin bedoelt: het verlangen om ons bestaan te begrijpen, de eindigheid en de eenzaamheid ervan, en de verbondenheid met anderen."

In een column over badkamers, geïllustreerd met het kunstwerk 'The Baths of Caracalla' van Lawrence Alma Tadema, verzucht Fresco hoe de ruimte om te badderen statussymbool is geworden, 'op gelijke hoogte met de auto, het bankstel en de keuken'. Ze mengt in haar stukje de kunst van Alma Tadema met de geschiedenis van zeep, met zorgen over overconsumeren - die grote badkuipen gebruiken veel meer water dan een douchebeurt - en de onmacht van kapitalistische samenlevingen om iets tegen dat overconsumeren te doen. Zie daar: de kruisbestuiving uit de titel.

"Wetenschap laat je meer zien", schrijft Fresco, "maar kunst ook." Soms komen ze samen in haar boekje, en soms niet, maar dan leert de lezer in elk geval een Chileense dichter kennen.

Louise O. Fresco: Kruisbestuiving - over kennis, kunst en het leven. Prometheus - Bert Bakker; 240 blz. euro 19,95

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden