Meer vrijheid voor scholen is zeker te eng?

De Kamer heeft het niet aangedurfd om scholen te verlossen van onnodige inspectiebezoeken.

Het vorige kabinet beloofde het al: bedrijven en instellingen, waaronder scholen, zullen worden verlost van de last van onnodig toezicht. Ook in het huidige coalitieakkoord staat er het een en ander over: toezicht vanuit de overheid moet zoveel mogelijk gebeuren vanuit vertrouwen. Leraren, artsen, agenten, hulpverleners en andere ’professionals’ zijn van onschatbare waarde en verdienen de ’volle steun’, aldus het kabinet. Tot dat mooie voornemen wordt vertaald in een concreet plan.

Wat een ophef ontstond er toen het kabinet onlangs aankondigde dat de inspectie anders zou gaan werken. Het plan was om scholen die minder goed presteren meer aandacht te geven, en scholen die wel goed presteren minder vaak te bezoeken. Dat ’nieuwe inspecteren’ was een heel verstandige invulling van de belofte om scholen te ontlasten.

En wat gebeurt? Het is wéér niet goed. De inspectie was ’voorbarig’ en het ging ’allemaal veel te snel’, het was ’slecht voor homodiscriminatie’ en voor het schoolklimaat, ook goede scholen moesten structureel toezicht krijgen etcetera, etcetera. PvdA, CDA en ChristenUnie eisten opheldering van minister Plasterk van onderwijs.

Het kabinet steunde misschien de nieuwe aanpak van de inspectie, maar de Kamer besliste eind vorige week anders. De inspecties blijft álle scholen bezoeken.

De inspectie krijgt eindelijk wel bevoegdheden om in te grijpen als het niet goed gaat op een school. Dat biedt ruimte aan meer eigen verantwoordelijkheid leggen bij de scholen, meer overlaten aan de professionals, maar ook duidelijke grenzen stellen. Dat is een goede en logische intentie en manier van werken. Maar wat is het nut van het uitgebreid inspecteren van scholen waarvan al lang bekend is dat ze uitstekend presteren? Het kost ook nog eens flink wat belastinggeld.

Telkens weer verbaas ik me over de politieke discussies rond het fenomeen toezicht.

De wens van de inspectie om zich met name te richten op slecht presterende scholen, was volkomen in lijn is met de wens van de Kamer, de afgelopen jaren. Onder leiding van Charlie Aptroot van de VVD en met steun van alle partijen (met uitzondering van de SP) is gepoogd het aantal inspecties alsmede het aantal inspecteurs fors terug te dringen.

Het toezicht was naar de mening van de Kamer volkomen doorgeslagen, een probleem dat niet alleen in het onderwijs speelt, maar ook aan de orde kwam in de discussie na een rampen zoals de vuurwerkramp in Enschede en de cafébrand in Volendam.

De last van het toezicht voor de bedrijven en instellingen die onder toezicht staan is veel te groot geworden. De toezichthouders zijn vaak weinig deskundig, werken langs elkaar heen, hanteren willekeur, spreken elkaar soms tegen en stapelen verplichtingen en eisen aan ondernemingen boven op elkaar waardoor het voldoen aan regelgeving door die bedrijven vaak niet meer te realiseren is en hoge uitvoeringskosten en administratieve lasten veroorzaakt.

De essentie van deze discussie is dat politici in algemene debatten, waaronder zeker die over toezicht, wel richting kiezen en zich stoer uitlaten, maar de consequenties ervan hetzij niet overzien dan wel als een volkomen op zich staand fenomeen beschouwen. Of, nog erger, als een nieuw moment zien om zichzelf te profileren.

Na elk incident wordt er weer om ’meer toezicht’ geroepen. Alleen al dit jaar heb ik al ruim 25 zulke oproepen geteld, waaronder scherper toezicht op banken, op speelgoed uit China, op veetransporten, op jeugdzorg, op gegaste containers, op hedgefondsen, op tandartsen, op Europese aanbestedingen, op illegaal pokeren, op goede doelen en ga zo maar door. Waar is Charlie Aptroot als je hem nodig hebt?

Deze wispelturigheid en het kennelijk erbij behorende wapengekletter maakt dat ambtenaren niet meer weten wat nu wel of niet moet. Er worden uiteindelijk zelden of nooit heldere keuzes gemaakt. Alles gebeurt een beetje, met alle gevolgen van dien.

Eigenlijk is er maar een logische conclusie. Het wordt tijd voor een toezichthouder die de consistentie van de Kamer bewaakt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden