Meer verdienen dan hun ouders lukt ze niet, maar daarmee zijn millennials nog niet verloren

Delano James (27), studeerde management economie en recht. Werkte als pizzabezorger en administratief medewerker. Hij is nu profbokser en personal trainer. Beeld Inge van Mill

Nadat tien jaar geleden de crisis uitbrak, kwamen twintigers en dertigers moeilijk aan de bak. Ze namen banen aan onder hun niveau, begonnen met een laag salaris. Deze week portretteerde Trouw zes van deze jongeren. Komt het op de lange termijn goed met hen?

In mijn tijd. Grootouders, tantes, ooms, vaders, moeders, bijna allemaal beginnen ze hun verhalen-uit-de-oude-doos met die woorden. Verhalen over kilometerslang op blote voeten naar school lopen, in de sneeuw nota bene. Over het sjouwen met twee emmers water naar afgelegen buitentoiletten op het erf. Over het aanvullen van het karige gezinsinkomen door als tienjarige melkverkoper langs de deuren te gaan (misschien ook wel op blote voeten). Het gebeurde allemaal in 'hun tijd'. Een tijd die - of die nou van opa van 85 is of van vaderlief van 62 - zwaarder, moeilijker, intensiever was dan die van hun jongere toehoorders nu.

De waarheid van die bewering lijkt ChristenUnie-leider Gert-Jan Segers in twijfel te trekken. "Als er een groep is die veel op haar bordje heeft, dan zijn het de jongeren", zei Segers tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen. "Voor het eerst sinds de Tweede Wereldoorlog groeit er een generatie jongeren op die slechter af is dan haar ouders", stelde de politicus ook. Onderzoekers van de Universiteit Tilburg zien hetzelfde. Méér verdienen dan hun ouders lukt het gros van de dertigers niet, schrijven ze in een pas gepubliceerd rapport. Een verschijnsel dat decennialang ondenkbaar was.

Bekaaid

Het zijn ook de jongeren, zo meldde onderzoeksinstituut TNO onlangs, die de rekening van de laatste economische crisis betalen. Tijdelijke contracten, slechte promotiemogelijkheden, weinig uitdagend werk, jongeren kregen het de afgelopen jaren vaker voor hun kiezen dan hun oudere collega's. Zo had tussen 2014 en 2016 meer dan de helft van de starters tot 29 jaar een tijdelijk dienstverband, terwijl dat tien jaar daarvoor 44 procent was. Nog eens 12 procent beunde bij met een of meer bijbaantjes. In hogere leeftijdsgroepen ligt dat rond de 4 procent. Tegelijkertijd nam in alle leeftijdscategorieën de werkdruk en daarmee de kans op een burn-out toe. 

Kortom, wie in de crisisjaren uit de schoolbanken kwam, kwam er bekaaid vanaf.

Het roept herinneringen op aan die andere crisis, van de jaren tachtig. Die van piekende jeugdwerkloosheid, 20 procent op het hoogtepunt. Van feestelijke diploma-uitreikingen waar een verwijzing naar de sociale dienst niet geschuwd werd. Van rellen, woede over een verloren toekomst, van hogere zelfmoordcijfers onder 25-minners, en van het doemdenken van in het zwart geklede, zwaar beschoende, kaalgeschoren punkers. 

Het roept de vraag op: gaat de huidige generatie crisisjongeren, net als haar voorganger in de jaren tachtig, de geschiedenisboeken in als verloren?

Millennials

Laten we vooral niet somberen, meent arbeidssocioloog Fabian Dekker van onderzoeksinstituut Regioplan. Ja, de crisis trof jongeren hard (net als de laagopgeleiden overigens). Maar dat maakt de groep twintigers en dertigers, ook wel millennials genoemd, nog niet verloren. Enkel vertraagd. "Ze zaten door de crisis in een stoptrein als het gaat om baan- en inkomensontwikkeling. Nu de economie aantrekt, springen ze op de intercity."

Deze groep begon door tijdelijke baantjes, soms onder haar niveau, en slechtbetaalde werkervaringsplekken met een lager starterssalaris dan voor de crisis gebruikelijk was. Maar, zegt Dekker, die inkomensachterstand hebben ze zo ingehaald. "Door de ervaring die ze de afgelopen jaren hebben opgedaan. En door hun verbeterde onderhandelingspositie." Datzelfde zagen onderzoekers gebeuren met de verloren jeugd uit begin jaren tachtig, zegt Dekker.

Dat zonnige vooruitzicht geldt niet alleen voor de assertieve academicus of hbo'er. Ook middelbaar opgeleiden boeren goed bij de huidige economische ontwikkelingen, zegt Dekker. "Het zijn gouden tijden voor mbo'ers. De bouw, de techniek, de zorg, het onderwijs en ook de horeca staan te springen om praktijkhanden." Maar dan wel de praktijkhanden die niet zijn klaargestoomd voor een uitstervend administratief beroep, is de kanttekening die Dekker maakt. " Voor de meesten geldt: vergrijzing is de grootste bondgenoot van de mbo'er." 

Neem de bouw. Tien jaar geleden dwong de crisis werkgevers nog hun timmermannen, metselaars en stukadoors in groten getale de wacht aan te zeggen. Nu er weer volop gebouwd wordt, klinkt alom de roep om pas afgestudeerden.

Ook Ton Wilthagen, hoogleraar arbeidsmarkt aan de Universiteit Tilburg, is niet somber over de toekomst van de millennials. Ze vinden hun weg, ziet hij. Of het nou via uitzendbanen of jaarcontracten is, of via zelfstandig ondernemerschap. Met creativiteit en veerkrachtigheid klauteren ze over de drempels die de crisis opwierp.

Minder zekerheden

Maar - ziet hij ook los van de crisis - de vanzelfsprekendheden die hun ouders hadden, hebben zij niet. Die vaste baan, dat koophuis op hun 28ste, die opleiding die grotendeels door de staat werd betaald. "Door de flexibele banen, hoge studieschuld en dure koophuizen hebben millennials minder zekerheden en een slechtere vermogenspositie dan de generaties voor hen."

De millennial, concludeert Wilthagen, moet meer ondernemen om te bereiken wat zijn ouders op dezelfde leeftijd voor elkaar kregen. Een blijvend verschijnsel? "Iedereen die daar antwoord op durft te geven is een leugenaar", grapt Dekker. Want als nanotechnologie, robotisering en zelfrijdende auto's een vlucht nemen, dan stijgt de arbeidsproductiviteit en schieten de lonen omhoog, zegt hij. Weg achterstand. Gaat arbeidsmigratie een grotere rol spelen dan technologie, dan heeft dat weer een ander effect op het salarisstrookje. "Het blijft gissen."

In de krantenartikelen, op radio en televisie verhalen millennials geregeld over 'hun tijd'. Vaste banen vind je alleen met een vergrootglas en de ene na de andere twintiger kukelt om door een burn-out. Maar of al die verhalen de blote-voeten-varianten van hun grootouders aftroeven? Blote voeten en afgelegen toiletten zijn moeilijk te overtreffen. En, zegt Dekker: de jongeren nu hebben de klappen van de crisiszweep weliswaar gevoeld, maar de littekens die ze eraan overhielden trekken nu al weg. "Maar een 55-plusser die werkloos raakte tijdens de crisis, komt moeilijk weer aan de bak en belandt vaak voor zijn pensioen in de bijstand. Dat is een structureel probleem."

Deze week portretteerde Trouw zes jongeren die afstudeerden in het midden van de economische crisis; in de jaren 2010 tot en met 2015, lees hun verhalen hier: 

'Je wordt behandeld alsof je het leuk vindt om een uitkering te krijgen' 

Denise Baal (31) wilde het gaan maken in de mode, maar niemand zat op haar te wachten. Pas nu heeft ze haar draai gevonden.

Denise Baal

'Van zo'n twintig studiegenoten weet ik dat er maar drie een baan hebben in ons vakgebied, de rest is noodgedwongen uitgeweken' 

Niels te Brake (31) wilde promoveren, maar stortte zich eerst maar op zijn baantje op de markt.

Niels te Brake

'Dit jaar hadden we vijf maanden lang een vacature open op de school waar ik werk. Ongelooflijk toch?'

Sarah Groen (31) werkte acht jaar lang op nuluren- en tijdelijke contracten op basisscholen. Ze heeft nu pas een vaste baan.

Sarah Groen

'Ik wil in ieder geval een dag in de week journalistieke dingen blijven doen. Dat blijft kriebelen.' 

Angela Poll (26) wilde mooie grote journalistieke verhalen schrijven, maar het werd noodgedwongen onlinemarketing.

Angela Poll

'Je verdwijnt in een andere wereld van lerarenkamers en klaslokalen. Geen koffietentjes meer.' 

Kiki Varekamp (32) vond met een master filosofie en een master geschiedenis geen werk in de culturele sector, dus werd het een baan in het onderwijs.

Kiki Varenkamp

Lees ook:

Generatie huizenkopers dreigt de boot te missen

Wie nooit een huis gekocht heeft, maakt steeds minder kans dat dat alsnog lukt. Die moet blijven huren, maar ook huurhuizen zijn lastig te vinden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden