Meer straffen opleggen helpt niet

De effectiviteit van de sancties tegen criminele jongeren valt zwaar tegen. Een beleidsombuiging is hard nodig.

Meer doen met minder geld. Dat was de afgelopen jaren het motto bij de Dienst Justitiële Inrichtingen, die nu heftige kritiek krijgt vanwege zijn nalatigheid bij de brandpreventie bij het cellencomplex op Schiphol en zijn pogingen personeelsleden van gevangenissen monddood te maken. Voor de justitiële jeugdinrichtingen lijkt er nu enig zicht op verbetering. Justitie stelt extra geld beschikbaar om de groepen te verkleinen, de professionaliteit van de werkers te verbeteren en de nazorg aan te pakken. Maar er is veel meer nodig.

Eerst moeten we stoppen met de mantra over ’de toenemende jeugdcriminaliteit’. Deze mantra berust op de stijging van de politiecijfers, maar die geven geen inzicht in de ontwikkeling van de criminaliteit. Betrouwbaarder zijn zelfrapportages. Die geven een opvallend stabiel beeld. Sinds eind jaren tachtig zegt 40% van alle jongeren het voorgaande jaar een of meer strafbare feiten te hebben gepleegd, van zwartrijden tot vechten. Dit beeld van stabiliteit wordt bevestigd door de CBS-slachtofferenquêtes over de afgelopen 25 jaar. De stijging van de politiecijfers lijkt hoofdzakelijk het gevolg van het harde werk van de politie zelf.

We hebben in Nederland een opvallend gedifferentieerd jeugdsanctiearsenaal, van Halt en taakstraf tot jeugddetentie en plaatsing in een jeugdinrichting. Maar nog opvallender is dat de afgelopen jaren het aantal sancties over de hele breedte is toegenomen. Meer taakstraffen betekende niet minder zitten. Er is over de hele linie meer gestraft, terwijl de jeugdcriminaliteit de laatste decennia niet of nauwelijks is toegenomen. De effectiviteit van de sancties is zeer teleurstellend. Het lijkt daarom tijd voor een beleidsombuiging. Ik doe vijf voorstellen.

Ten eerste: we letten te veel op de kleintjes. We sturen first offenders die lichte vergrijpen plegen te routinematig door naar Halt. Ruim 20.000 kinderen worden jaarlijks naar Halt gestuurd, van wie 95% nooit meer met de politie in aanraking komt. Halt heeft geen invloed op recidive. Opgepakt worden door de politie maakt veel meer indruk op jongeren. Laten we het meest succesvolle element van Halt – het aanbieden van excuses aan het slachtoffer – naar het politiebureau verplaatsen. Daar kan voor lichte feiten een officiële reprimande worden uitgedeeld in aanwezigheid van de ouders.

Mijn tweede voorstel is om de taakstraffen veel selectiever toe te passen. De massaliteit ervan maakt het onmogelijk om dit nog als een reactie op maat te kunnen hanteren. Ook taakstraffen hebben weinig invloed op vermindering van recidive. We moeten nadenken over slimmere reacties.

Laten we ons vooral richten op de kleine groep die ons echt zorgen baart, de ’meerplegers’. De Intensieve Traject Begeleiding is daarvoor in beginsel uitstekend, maar zou veel intensiever gestalte moeten krijgen. Mijn derde voorstel luidt: verbeter de jeugdreclassering, maak het mogelijk dat de jongere dagelijks meerdere keren wordt gecontroleerd en het gezin intensief wordt begeleid.

Wat betreft de justitiële jeugdinrichtingen valt op dat de helft van de plaatsen wordt gebruikt voor voorlopig gehechte verdachten. Dat is onnodig kostbaar, en zelfs contraproductief. We kunnen de verdachte beter naar huis sturen met strenge afspraken en intensieve controle. Dan moet de reclassering wel beter in staat worden gesteld om deze jongeren te volgen.

Tot slot: jongeren zitten te lang binnen. We kunnen nog zo goede, evidence based interventies op ze loslaten, alles staat of valt met wat ze er buiten de muren van terechtbrengen. Ze moeten zo spoedig mogelijk onder stevige begeleiding en controle hun zelfstandigheid en omgaan met problemen in de werkelijkheid buiten de inrichting kunnen oefenen. Gaat een jongere in de fout, dan gaat hij terug naar de inrichting om daar te worden voorbereid op een volgende stap naar buiten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden