Méér regels winnen de strijd tegen doping niet

Maria Sjarapova werd tijdens de Australian Open in januari 2016 betrapt op het gebruik van meldonium. Beeld EPA

Na een schorsing voor het gebruik van meldonium verschijnt Maria Sjarapova vandaag weer op de tennisbaan. Maar er is meer reden dan ooit te twijfelen aan het antidopingbeleid, zegt wetenschapper Roger Pielke.

We zijn er bijna, de definitieve ranglijsten van de Olympische Spelen van 2008 in Peking komen in zicht. De afgelopen jaren zijn ruim duizend urinestalen van sporters die destijds acte de présence gaven opnieuw op doping onderzocht. Tientallen mannen en vrouwen vielen alsnog door de mand, begin deze week werd bekend dat een meerkampster haar medaille moet inleveren, eerder deze maand raakten twee worstelaars hun prijzen kwijt.

Zijn daarmee alle valsspelers ontmaskerd? Het valt te bezien. Begin deze maand lekte uit dat hertesten bij diverse Jamaicaanse atleten sporen van het verboden clenbuterol, een spierversterker, hadden aangetoond. Gevolgen voor de (onbekend gebleven) sporters heeft dat echter niet gehad. IOC en Wada, het mondiale anti-doping agentschap, bleken in alle stilte te hebben beslist dat de atleten in kwestie geen blaam trof. De aangetroffen hoeveelheden waren maar klein, besmet vlees werd tot de boosdoener verklaard. Zand erover dus.

Terecht? Allerminst, oordeelt Roger Pielke jr., hoofd van het Sports Governance Center van de Universiteit van Colorado. Volgens de officiële regels hadden deze zaken bij de tuchtrechter moeten belanden. Die was misschien tot hetzelfde oordeel gekomen, maar dat doet er niet toe. Je kunt niet als bestuurder zomaar naar eigen goeddunken de regels opzij schuiven en vinden dat bewijs niet nodig is, oordeelt de wetenschapper.

Gevalletje willekeur

Het klemt temeer daar een Poolse kajakker in 2009 voor twee jaar werd geschorst, omdat hij in Peking was betrapt op, jawel, clenbuterol. Zijn verweer destijds? Juist, besmet vlees, maar dat argument werd toen als hoogst onwaarschijnlijk van tafel geveegd. Pielke: "Dit is een prachtig voorbeeld van willekeur. Met een Pools paspoort word je gestraft, met een Jamaicaans is het blijkbaar oké. Het lijkt dat er met twee maten wordt gemeten. Maar we weten niet waarom."

Het anti-dopingbeleid is een totale mislukking, schrijft Pielke (48) in zijn vorig jaar verschenen boek 'The Edge: The War Against Cheating and Corruption in the Cutthroat World of Elite Sports'. Aan de telefoon vanuit het Amerikaanse Boulder zegt hij het iets minder hard. Natuurlijk is er vooruitgang geboekt sinds het eind van de vorige eeuw. Er is een internationaal verdrag, de UN Convention on Doping, er is Wada, dat wereldwijd geldende regels en sancties opstelt, en er is een World Anti-Doping Code.

In nevelen gehuld

Maar er blijft nog heel veel te wensen over. De regels, de wijze waarop ze tot stand komen, de manier waarop ze worden toegepast: veel is in nevelen gehuld. En dat gebrek aan transparantie is de wetenschapper een doorn in het oog. Veel sportorganisaties, niet alleen Wada, worden bestuurd als een negentiende-eeuwse herensociëteit, stelt hij, het wordt de hoogste tijd ze de 21ste eeuw binnen te loodsen. Sportorganisaties hoeven minder verantwoording af te leggen dan menig grote onderneming of organisatie. Pielke: "Als je Wada vraagt of de afgelopen tien jaar het gebruik van doping onder topsporters toe- of afgenomen is, dan kunnen ze die vraag niet beantwoorden. En dat lijkt toch een belangrijke kwestie. Werkt het, wat ze doen? Stel je voor, je vraagt een bedrijf naar de winst en je krijgt als antwoord 'geen idee'."

Neem de lijst met middelen die door Wada op de dopinglijst worden gezet. 'Prestatiebevorderend' is een belangrijk criterium om ergens een rood kruis door te zetten. Wetenschappelijk bewijs zou daarbij toch een belangrijke rol moeten spelen, meent Pielke. Maar is dat er, bijvoorbeeld in het geval van meldonium, het middel dat Maria Sjarapova de das omdeed? Niet of nauwelijks, stelt hij, de belangrijkste reden om het op de lijst te zetten, lijkt het feit dat het door veel Oost-Europeanen werd gebruikt. "Niet echt een geweldig argument." Maar Wada hoeft zich daarvoor niet te verantwoorden.

Inmiddels staan er zo'n 300 middelen en methoden op de lijst en het worden er alleen maar meer (op het eerste door Wada gepubliceerde overzicht uit 2004 waren het er zo'n 120). Sommige producten mogen niet tijdens het seizoen, wel daarbuiten.

En soms mag iets verbodens toch weer wel, als het maar op doktersvoorschrift gebeurt. Wie houdt het overzicht, wie kan daar nog wijs uit? Straks staan er 400, 500 zaken op die lijst, dat schiet zijn doel volkomen voorbij, aldus Pielke.

Laten we toch vooral ook nuchter en pragmatisch zijn, is zijn pleidooi. Concreter geformuleerd: doe de cafeïnetest. "Als u bent zoals ik", schrijft hij in zijn boek, "dan drinkt u koffie of thee vanwege zijn prestatiebevorderende kwaliteiten." Cafeïne mag van Wada. Tennisser Stan Wawrinka kon in december 2015 daarom tijdens een wedstrijd in Parijs zonder risico een kop koffie nemen (hij moest een beetje wakker worden, zei hij). Pielke's suggestie: laat alles waarvan duidelijk is dat het minder effect heeft van die dopinglijst af. "De lijst moet worden gestroomlijnd. We moeten niet méér regels hebben, maar betere regels die ook beter af te dwingen zijn".

Laat sporters meepraten

Dat betekent volgens hem ook dat het hoog tijd is atleten meer zeggenschap te geven in het antidopingbeleid. "Om verschillende redenen: het geeft legitimiteit aan een beslissing om bijvoorbeeld een middel verboden te verklaren. En uiteindelijk zijn het de sporters die de gevolgen van het beleid ondervinden." Natuurlijk, sporters zijn doorgaans geen medisch of juridisch expert. Pielke: "Maar op tal van andere terreinen laten we mensen ook meepraten, ook al zijn ze niet deskundig."

Eigenlijk verbaast het hem hooglijk dat juist de sporters niet allang in opstand zijn gekomen tegen de willekeur en ondoorzichtigheid van het antidopingbeleid. Want uiteindelijk staat daarmee de geloofwaardigheid van de sport als geheel op het spel.

Terugkerend naar de onthullingen over sporen van clenbuterol bij deelnemers aan de Zomerspelen van 2008, zegt Pielke: "Als de regels voorschrijven dat de namen van sporters bekend worden gemaakt, dan zijn dat de regels en dan moet je die volgen. En als geconcludeerd wordt dat de regels veranderd moeten worden, doe dat dan in de openbaarheid." Want nu blijft toch die verdenking: was er echt niets aan de hand of moest hier een - nieuw - schandaal worden vermeden?

Lees ook: Rentree van Maria Sjarapova is controversieel

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden