Meer partijdigheid verlevendigt het debat

Op uitnodiging van Trouw, gingen de fractieleiders van CDA, VVD, D66, PvdA, GroenLinks en ChristenUnie gisterochtend in debat. Zij mochten deze keer kritiek spuien op de media. Hun visie op het functioneren van de pers verwoorden zij ook in een column.

Maak geen godenbeelden! Het tweede gebod uit de Dekaloog stond centraal in het essay 'Idolen' van Frans Kellendonk. Hij beschreef in een wervelend betoog waarom bijna niemand nog de zin van dit gebod begrijpt en vooral katholieken het altijd raar hebben gevonden. Dat prikkelde mijn gedachten, dat zult u wel begrijpen.

Onderschatting van het tweede gebod is volgens het essay echter ook een kwaal die de journalistiek parten speelt. Volgens Kellendonk draait het tweede gebod namelijk om de vraag: hoe dienen we om te gaan met de onbekende werkelijkheid? Ontkenning van het tweede gebod leidt dan snel tot de vooronderstelling dat we bij de werkelijkheid wel weten waarover we het hebben, terwijl die daarentegen voor iedereen anders is en in de grond mysterieus blijft. Journalistiek is het middel dat de gekende werkelijkheid weerspiegelt.

Maar, zo betoogt Kellendonk, bij het afbeelden van dé werkelijkheid gaat het dan precies andersom: aan de werkelijkheid wordt door de journalistiek een beeld opgedrongen. Voilà, een stelling waarbij politiek en journalistiek eens in het zelfde schuitje zitten. Beide zijn vermeende boosdoeners die hun eigen gelijk willen opdringen onder het vaandel van de naakte waarheid.

Wellicht schuilt een oplossing voor dit dilemma in een gekortwiekte versie van Kellendonks beroemde literaire standpunt van het 'oprechte veinzen', namelijk in de stelling: we doen net alsof we weten waarover we het hebben, maar we vergeten geen moment dat we partijdig zijn.

Ik constateer namelijk een toenemende politisering bij de parlementaire journalistiek na de periode van Paarse zakelijkheid. Dat gebeurt zonder dat media zich expliciet uitspreken voor een bepaalde maatschappelijke overtuiging. In veel landen is dat anders. In bijvoorbeeld Groot-Brittannië en Frankrijk is er een duidelijke politieke verscheidenheid in de pers. Het maakt nogal een verschil of je berichten in de conservatieve Figaro of het progressieve Libération leest, of in de Guardian danwel The Times. Ik heb het idee dat in Nederland een dergelijke profilering al snel als onjournalistiek wordt gezien en een receptuur voor beïnvloeding en nieuwsmanipulatie.

De grens tussen feiten en meningen is echter ook in Nederland gaan vervagen. In nieuwsberichten klinkt steeds vaker een gekleurde toonzetting van antipathie of sympathie door. De journalistiek zou volgens mij het maatschappelijk debat dienen als ze vaker expliciet aangeeft dat ze partij kiest, en niet pretendeert dat ze objectief en onafhankelijk de realiteit weerspiegelt. Profilering voedt het debat met verschillende argumenten en doet meer recht aan de verscheidenheid van opinies die in Nederland leven. Eerder pleitte ik daarom voor omroepverkiezingen. De samenleving is een stuk heterogener dan de achtergrond die vele journalisten delen, met min of meer gelijke opleidingen, met vergelijkbare 'sociaal-liberale' opvattingen en dezelfde nieuwsbronnen die ze tot zich nemen. Dat leidt -misschien zelfs onbewust- tot eenheidsworst-berichtgeving zoals bijvoorbeeld tijdens de asielkwestie, toen in de woorden van EO-directeur De Boer alle actualiteitenrubrieken, de zijne niet uitgezonderd, 'drie keer de Volkskrant' op de buis brachten.

Meer partijdigheid verlevendigt het debat, leidt tot meer herkenning en aandacht bij de burger, en voorkomt koekoek-één-zang-hypes. De journalistiek wordt zo bovendien gedwongen minder 'de' waarheid na te streven. Dat voorkomt onderschatting van het tweede gebod en zoals Prediker zegt: lucht en leegte -waar het vroegere ijdelheid der ijdelheden stond.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden