'Meer onschuldigen in cel dan gedacht'

Eén op de tien mensen die in de cel zitten voor verkrachting of moord zit daar onschuldig, stelt Ton Derksen.

Het is bij voorbaat een onmogelijke vraag om te beantwoorden, erkent Ton Derksen. Hoeveel mensen in Nederland zitten onschuldig in de gevangenis? Je kunt het gevangenen zelf vragen, of advocaten, rechters en gevangenisdirecteuren. Je kunt naar het buitenland kijken waar wel onderzoek is gedaan naar het fenomeen. Maar dat was nog nooit gedaan.

Omdat op elke methode afzonderlijk genoeg is af te dingen, voerde Derksen de onderzoeken allemaal uit in zijn nieuwe boek 'Onschuldig vast'. De conclusie van de emeritus hoogleraar wetenschapsfilosofie die eerder boeken schreef over rechtelijke dwalingen in zaken van onder meer Lucia de Berk en Ernest Louwes: van de langgestraften en de levenslang gestraften zit ongeveer tien procent onschuldig achter de tralies. Bij veelplegers - mensen die veroordeeld worden voor een reeks kleinere misdrijven - ligt het foutpercentage op ongeveer vijf.

Dat zijn gevoelsmatig erg hoge percentages.

"Mijn uitgangspunt is dat het huidige aantal bekende serieuze dwalingen te laag ligt. Dat zijn er vijf in ruim dertig jaar. Dan kun je, net als het Openbaar Ministerie doet, denken dat we in Nederland een ongelooflijk goede rechtspraak hebben. Maar ik denk dan: is dat zo of hebben we in Nederland de cultuur dat fouten niet ontdekt worden? Dat vind ik nog veel zorgelijker dan dat er fouten worden gemaakt. Zie mijn boek als een beginnende studie om een antwoord te vinden op de onmogelijke vraag hoeveel onschuldigen er vast zitten."

Waarom bent u er zo zeker van dat er fouten worden gemaakt?

"Het is misschien een deprimerende gedachte, maar iedereen maakt fouten, ook rechters. Zij doen aan een waarschijnlijkheidsoordeel. Als je honderd procent zekerheid zou eisen, zouden er nog maar weinig mensen veroordeeld kunnen worden.

"Bovendien zie ik een aantal structurele fouten in ons rechtssysteem. Dat ontlastend materiaal uit het dossier wordt gehouden bijvoorbeeld. Dat een rechter daardoor bezig is met het checken van enkel het belastend materiaal. En dan heb je nog onterechte bekentenissen, slechte advocatuur, of een officier van justitie die zichzelf ziet als crimefighter en die denkt te kunnen zíen dat iemand de dader is."

Als iemand onschuldig is veroordeeld zijn er toch herzieningsmogelijkheden?

"Het wordt je in Nederland behoorlijk lastig gemaakt om een herziening voor elkaar te krijgen. Zo is er de eis van een novum: een nieuw feit dat de rechters nog niet kennen. Ook worden herzieningszaken eindeloos gerekt, waardoor iemand alsnog jaren in gevangenis zit af te wachten."

Doet u niet hetzelfde als het OM dat overtuigd is van een vrijwel foutloos systeem? Uw uitgangspunt is: er worden fouten gemaakt en daar zoekt u bewijs voor.

"Ik zeg: hier is mijn boek, waarin ik mijn onderzoek zo objectief mogelijk heb uitgevoerd. Dat kun je afdoen als 'ook maar een mening', maar kom liever met tegenargumenten waarom het niet zou deugen.

"En stel dat het werkelijke percentage onschuldig veroordeelden lager ligt dan mijn schattingen. Op drie procent bijvoorbeeld. Er worden per jaar zo'n 22.000 mensen veroordeeld voor een onvoorwaardelijke gevangenisstraf. Dan gaat het nog steeds om honderden mensen die onschuldig vastzitten."

undefined

meer mogelijkheden herzieningsverzoeken

De Raad voor de Rechtspraak spreekt over 'forse aantallen' die Ton Derksen in zijn boek noemt. Een percentage waarin het adviesorgaan zich 'niet herkent', gelet het jaarlijkse aantal herzieningsverzoeken. In 2015 waren dat er 33. Maar, zo stelt woordvoerder Barbara den Uijl, "iedere onterechte veroordeling is er één te veel. Daarom is in 2012 de mogelijkheid tot herzieningsverzoeken verruimd. Mocht het boek van Derksen aanleiding zijn om het stelsel verder aan te passen, dan is dat aan de wetgever."

Het Openbaar Ministerie vindt het vanzelf spreken dat iedere onterechte veroordeling er een te veel is.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden