Meer nodig dan redden van banken

Menselijk kapitaal behouden. (ANP) Beeld
Menselijk kapitaal behouden. (ANP)

Behoud en versterk het menselijk kapitaal in de economie om goed uit de huidige crisis te komen.

Frank Ankersmit haalde scherp uit tegen de ’neo-liberale sufferds’ die nog steeds alle heil verwachten van een niet door de overheid belemmerde marktwerking (Trouw, 28 februari). Het onbegrensde vertrouwen in de reinigende werking van de markt is inderdaad de valkuil van het huidige beleidskader. De marktwerking zal er weliswaar voor zorgen dat er na de crisis weer een nieuw evenwicht in de wereldeconomie ontstaat. Het zijn echter de instituties die we creëren, die bepalen hoe dit evenwicht er uit zal zien.

De huidige economische crisis heeft opnieuw aangetoond dat een vrije marktwerking een verwoestend effect kan hebben op de productiemiddelen van goed florerende economieën. Niet alleen wankele bedrijven vallen overal op de wereld om, ook ondernemingen met een goede concurrentiepositie worden plotseling geconfronteerd met het instorten van hun afzetmarkten. Dit leidt tot immense kettingreacties die de hele wereld over golven en ook afbreken wat goed is.

Het instorten van de financiële sector heeft in veel landen het primaat al bij de politiek gelegd. Het omvallen van grote banken zou het gehele financiële systeem aantasten. De verwoestende kracht hiervan voor de reële economie was voor iedereen overduidelijk, waardoor politieke tegenstellingen op dit punt als sneeuw voor de zon verdwenen.

De overheden van de Westerse markteconomieën zullen er in deze crisis echter niet onderuit komen om er ook in de reële economie voor te zorgen dat er geen kettingreacties ontstaan, waardoor het verdwijnen van het ene bedrijf er toe leidt dat ook andere bedrijven omvallen. Wat dit betreft is het goed om te beseffen dat, zoals Ankersmit terecht stelt, een economische crisis van de huidige omvang in feite een systeemcrisis is. Dit betekent dat de overheid er alles aan moet doen om bedrijven die voor het instorten van de wereldeconomie nog een sterke concurrentiepositie hadden, overeind te houden. Daarbij zijn twee criteria cruciaal. Het moet gaan om structureel gezonde bedrijven. ün er moet sprake zijn van ’systeemwaarde’, betekenis van een bedrijf voor de nationale of regionale economie.

De overheidssteun zal zich moeten richten op het zoveel mogelijk in stand houden van de afzetmarkten van deze bedrijven door het naar voren halen van overheidsinvesteringen, het faciliteren van exportkredieten en het zonodig beschikbaar stellen van risicodragend kapitaal via regionale investeringsfondsen, of zoals Arie van der Zwan onlangs bepleitte, de heroprichting van een nationale investeringsbank. Ook het Innovatieplatform kan juist nu haar bestaansrecht laten zien. Daarbij zal er niet alleen aandacht moeten zijn voor technologische innovaties, maar vooral voor de ontwikkeling van sociale innovaties waardoor bedrijven slimmer gaan werken en de talenten van hun personeel beter ontwikkelen en benutten. Juist deze sociale innovaties maken immers steeds meer het verschil uit in de wereldeconomie vanwege de grote mogelijkheden die de ICT biedt om de organisatie van het werk op de werkvloer te innoveren.

Het centrale doel van het overheidsbeleid moet zijn om er voor te zorgen dat bedrijven voortbestaan die in staat zijn groei te realiseren op het moment dat de wereldeconomie weer aantrekt. Daarbij gaat het om ondernemerschap, kapitaalgoederen, innovatie en menselijk kapitaal. In de huidige economische crisis kunnen bedrijven immers niet alleen omvallen omdat ze hun solvabiliteit verliezen. Veel groter is het risico dat bedrijven om de crisis te overleven mensen moeten ontslaan die van grote waarde zijn voor het bedrijf als de economie over enige tijd weer aantrekt.

Vooral veel industriële bedrijven waar het tot voor kort ’booming business’ was, zitten momenteel in een enorm spagaat bij de beslissing of ze mensen moeten laten afvloeien, die ze de afgelopen jaren met veel moeite hebben aangetrokken. Het zijn dan ook juist deze bedrijven die de afgelopen maanden de mogelijkheden tot werktijdverkorting met beide handen hebben aangepakt.

Er zal naar creatieve oplossingen moeten worden gezocht om het menselijk kapitaal van de Nederlandse economie te behouden en te versterken. Denk aan langere perioden van werktijdverkorting of deeltijdontslag, gekoppeld aan bijscholing of omscholing en mobiliteitscentra die ’van werk naar werk’ bemiddelen. Mensen kunnen al dan niet tijdelijk de overstap maken van het bedrijfsleven naar het onderwijs. Dit laatste versterkt bovendien het toekomstige menselijk kapitaal dat de Nederlandse economie nodig heeft om een sterke positie in te kunnen nemen als de wereldeconomie weer aantrekt.

We zullen niet sterker uit de crisis komen als we alleen de marktkrachten hun reinigende werking laten doen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden