Meer macht voor regio Rotterdam, tevergeefs

De Rotterdamse burgemeester Aboutaleb pleit voor meer budget en bevoegdheden voor grote steden. In de tweede helft van de vorige eeuw werd in zijn regio al eens geëxperimenteerd met een andere bestuursstructuur: het Openbaar Lichaam Rijnmond.

Overzichtelijk en behoorlijk onveranderlijk. Zo ziet de Nederlandse overheid er al sinds 1848 uit. Het 'Huis van Thorbecke' krijgt af en toe een kleine opknapbeurt. Grote verbouwingen blijven uit. Aan de drie etages Rijk, provincies en gemeenten wordt niet gemorreld.

Alleen het kabinet-Marijnen (confessionele partijen met de VVD) maakte in 1964 een uitzondering op die regel. Rotterdam had mee vooropgelopen tijdens de wederopbouw en was kort daarvoor de grootste haven ter wereld geworden. Continuering van het succes werd nogal eens belemmerd door kleine politiek. Alleen wat annexaties en overleggen bij gelegenheid volstonden niet om de haven te laten groeien. Er moest een permanent samenwerkingsorgaan komen. Dat werd het Openbaar Lichaam Rijnmond.

In de Tweede Kamer stemden 104 volksvertegenwoordigers voor en 19 tegen. In de Eerste Kamer werd het wetsontwerp zonder hoofdelijke stemming aanvaard.

Al voordat de Rijnmondraad voor het eerst vergaderde, was het kabinet-Marijnen gevallen over de omroeppolitiek. Nadat zijn mede-KVP'er Jo Cals premier was geworden, dreigde de gewezen minister-president Victor Marijnen ambteloos burger te worden. Hij moest aan werk worden geholpen en werd in mei 1965 voorzitter van het Openbaar Lichaam Rijnmond.

Dat orgaan kreeg bevoegdheden op het gebied van onder meer ruimtelijke ordening, milieu en vervoer. Maar de kleinere gemeenten in de regio lieten zich niet zomaar wegzetten. In de beginjaren lobbyde Rotterdam voor een machtiger Rijnmond. Op die manier liepen plannen niet vast in ambtelijke en bestuurlijke molens, kon snelheid worden gemaakt.

In de eerste helft van de jaren zeventig zag de Rotterdamse burgemeester Wim Thomassen (PvdA) Rijnmond vooral als stap op weg naar zijn ideale plaatje: een Groot-Rotterdam, naar model van Groot-Londen. De Rotterdamse buren zagen het economisch belang van de ontwikkeling van de haven, maar stelden ook paal en perk aan het oprukken van de stad. Ze wezen op de schaduwzijden van de groei, bijvoorbeeld op milieugebied.

Hetzelfde Rotterdam dat in de begintijd van het Openbaar Lichaam zo gepleit had voor meer macht voor Rijnmond, bezegelde in de jaren tachtig het lot van het bestuursorgaan. Bij het aantreden van het kabinet-Lubbers in 1982 leek nog een opwaardering in aantocht. Minister Koos Rietkerk (VVD, binnenlandse zaken) wilde af van het halfslachtige karakter van Rijnmond: van alles wat, eigenlijk te groot voor een servet en te klein voor een tafellaken. Dus stond in het regeerakkoord dat Zuid-Holland in twee delen zou worden opgesplitst. Het zuidelijk deel, Rijnmond, zou een van de twee nieuwe provincies worden. De Rotterdamse haven ruim baan geven, paste in het streven om de economie op de rit te krijgen en de werkloosheid terug te dringen.

De in 1982 aangetreden burgemeester Bram Peper zat helemaal niet te wachten op een provincie Rijnmond. Dicht op Rotterdam zittend zou die de gemeente alleen maar voor de voeten lopen. Mogelijk speelde ook een botsing van ego's een rol: Pepers voorganger en partijgenoot André van der Louw was inmiddels voorzitter van het Openbaar Lichaam en eiste zo nu en dan een hoofdrol op, als een soort bovenburgemeester.

Peper begon een lobby om de plannen van tafel te krijgen. Hij wist Rietkerk te overtuigen, onder meer door te zinspelen op de bezuiniging die een afschaffing van het Openbaar Lichaam zou opleveren. Besparen op de overheid was een speerpunt van het eerste kabinet-Lubbers. Begin 1986 viel het doek voor het Openbaar Lichaam. Tussen Peper en Van der Louw kwam het nooit meer goed.

In de jaren die volgden, bleef het verlangen naar meer slagkracht bestaan. Allerlei vormen kwamen ter sprake: van een supergemeente tot de creatie van een stadsprovincie. Het bleef bij plannen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden