Meer geld en meer status voor juf en meester, dat helpt ook

Er dreigt binnen een aantal jaar vooral een tekort aan leraren. Beeld ANP XTRA

Basisscholen waarschuwen voor een fors lerarentekort. Over een paar jaar zullen er duizenden juffen en meesters te weinig zijn. Wat te doen aan dat doemscenario?

Hoger salaris
Het salarisperspectief van leraren is matig, zegt Frank Cörvers, hoogleraar onderwijsarbeidsmarkt in Tilburg en daarnaast verbonden aan het Researchcentrum voor onderwijs en arbeidsmarkt in Maastricht. "Het startsalaris is nog best redelijk, maar daarna groeit het amper. Dat kan zo halverwege de dertig gaan wringen", legt Cörvers uit.

Ook directeur Adrie van der Rest van de Onderwijsraad wijst erop dat leraren "niet bijzonder veel" verdienen in vergelijking met andere beroepsgroepen. "Maar geld is voor veel leraren niet de belangrijkste drijfveer." Als je de salarissen omhoog gooit, krijg je niet in een keer meer leraren, relativeert ook Cörvers. "De waardering voor leraren bestaat uit meerdere componenten. Salaris is daar slechts een van."

Behoud de starter
De Onderwijsraad adviseerde jaren geleden al om de begeleiding van startende leerkrachten te verbeteren. Bijna een op de vijf pabo-afgestudeerden verlaat binnen vijf jaar het onderwijs en dat kunnen scholen in het licht van een lerarentekort niet gebruiken. "Je moet zorgen dat je de goede mensen behoudt", weet Cörvers. Dat kan volgens hem door "de beroepsgroep te professionaliseren". Met andere woorden: scholen moeten zorgen dat leraren hun eerste jaren zonder kleerscheuren doorkomen, bijvoorbeeld met mentorprogramma's. Cörvers: "Hoogopgeleide mensen willen dat er serieus met ze wordt omgegaan. Als zij merken dat er weinig progressie in hun ontwikkeling zit, gaan ze dat ergens anders zoeken."

Tekst loopt door onder de afbeelding.

Wat zou er moeten verbeteren voor de docent? Beeld Sander Soewargana

Meer status voor de leraar
Iedereen moet weer met een leraar willen trouwen, zei onderwijsminister Bussemaker drie jaar geleden. Als het beroep meer status krijgt zullen ook meer getalenteerde jongeren voor de pabo kiezen, is de gedachte. Dat is niet alleen een kwestie van geld, adviseert de Onderwijsraad. Nederlandse leraren staan bijvoorbeeld erg veel uren voor de klas en hebben daardoor weinig tijd voor het ontwikkelen van eigen lessen of leerplannen. Terwijl juist dat het vak interessant maakt voor slimme havisten en vwo'ers. Hetzelfde geldt voor de strenge selectie voor de pabo: die leidt nu nog tot minder leerkrachten, maar kan op den duur een positief effect hebben. Cörvers: "Als de ambitie van het onderwijs zichtbaar wordt, kan dat de pabo voor een grote groep aantrekkelijker maken. Het is even afwachten of dat echt zo gaat werken."

Minder parttimers
Veel basisschoolleerkrachten werken parttime, meer dan in andere sectoren. "Schoolbesturen zouden met leraren kunnen praten of ze een dag meer willen werken", oppert Van der Rest van de Onderwijsraad. "Dat hoeft niet meteen fulltime, maar misschien wel van twee naar drie dagen." Dan zijn er alweer minder personen nodig om een klas vijf dagen les te geven. Dat is volgens Cörvers een goed idee, maar hij vreest dat veel mensen juist voor het onderwijs kiezen vanwege de mogelijkheid om maar twee of drie dagen te werken. "Dat heeft voor een deel te maken met de onderwijscultuur, maar ook met ons belastingstelsel", zegt hij. "Belastingstechnisch schiet je er vaak weinig mee op om fulltime te gaan werken."

Meer meesters
Er is nog een potentieel van mensen die nu amper voor het vak kiezen: de mannen. In 2014 studeerden er meer dan 3500 juffen af en slechts 607 meesters. Cörvers: "Ik heb wel eens geopperd salarisverschillen te introduceren tussen meesters en juffen. Dat bedoelde ik niet echt serieus. Maar het salarisverschil met andere sectoren is wel een van de redenen dat er minder mannen dan vrouwen voor het onderwijs kiezen." Volgens Louwien Eising van de pabo van Stenden Hogescholen in Emmen moeten opleidingen beter hun best doen. "Er zijn veel jongens die meester willen worden, dat weet ik zeker." Op haar pabo is ongeveer een kwart man, meer dan het landelijk gemiddelde. "We focussen bijvoorbeeld op wetenschap en technologie en hebben de onderbouwstage later in de opleiding geplaatst."

Zij-instroom
Leerkrachten die het onderwijs de afgelopen jaren verlieten kunnen wellicht verleid worden terug te keren. Verder zijn er altijd mensen die op latere leeftijd genoeg hebben van hun werk en misschien het onderwijs in willen. "Dat is een mogelijkheid", beaamt Cörvers voorzichtig. "De groep met een pabo-diploma die niet op een basisschool werkt is behoorlijk groot." Er is een probleem: het salaris. Wie op zijn veertigste naar het onderwijs overstapt zal moeten inleveren. "Als je daar iets aan doet, zorgt dat weer voor wrevel bij andere leerkrachten", vreest Cörvers. "Ik weet niet of dit de meest voor de hand liggende optie is."

Concessies aan de kwaliteit
Mocht het lerarentekort over een paar jaar inderdaad zo fors zijn als nu wordt voorspeld, dan is het: roeien met de riemen die je hebt. "Als de nood heel hoog is, kunnen scholen onderwijsassistenten inzetten of leraren in opleiding aannemen", meent Cörvers. Verder kunnen de klassen natuurlijk altijd groter worden. Maar niemand wil dat. Het zou alles teniet doen waar de lerarenopleidingen en schoolbesturen de afgelopen jaren aan hebben gewerkt. Liever bijt het onderwijs straks door de zure appel heen, dan dat weer wordt gerommeld aan de kwaliteitseisen waar het nu zo op hamert.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden