Meer de inhoud dan de vorm

AMSTERDAM - ,,Ik wil niet oud worden, maar wel lang leven,'' schreef Adriaan Morriën op 20 november 1954 in zijn dagboek. Afgelopen vrijdag is hij op 90-jarige leeftijd overleden, de dichter, schrijver, literair criticus en vertaler die vanaf de jaren dertig tot aan zijn dood een prominente rol speelde in het Nederlandse literaire leven.

Peter Henk Steenhuis

Morriën debuteerde in 1935, in het laatste nummer van het tijdschrijft 'Forum'. Voor Morriën moet dit debuut van doorslaggevende betekenis zijn geweest. Net als zijn voorbeelden Menno ter Braak en Eddy du Perron, de oprichters van het meest roemruchte tijdschrift dat Nederland gekend heeft, is Morriën altijd sterker geïnteresseerd geweest in de inhoud dan in de vorm van een werk. Anders gezegd: hij zocht als criticus naar de persoonlijkheid van een schrijver die je door diens romans, gedichten, essays moest kunnen leren kennen.

Morriën studeerde Frans en werkte tot 1941 als leraar. Vanaf 1945 wijdde hij zich geheel aan zijn literaire werk. Hij werd literair criticus bij dagblad Het Parool en redacteur van de literaire tijdschriften Criterium, Libertinage en Tirade. In 1946 richtte hij Literair Paspoort op, een kritisch-informatief tijdschrift voor buitenlandse literatuur. Ook speelde hij een belangrijke rol als adviseur voor de uitgeverijen De Bezige Bij en Van Oorschot.

Een ruwe schatting leert dat Morriën ruim zeshonderd essays, recensies, necrologieën, nawoorden en andere beschouwende stukken over schrijvers en hun werk publiceerde. Opvallend was dat hij in zijn lange schrijversloopbaan geen vaststaand wereldbeeld ontwikkelde, wel blijkt telkens opnieuw dat zijn voorkeur uitging naar het persoonlijke in de literatuur, naar dagboeken, brieven en egodocumenten.

In 1959 verklaarde hij zijn literaire voorkeur als volgt: ,,Over het algemeen is mijn belangstelling voor romans, verhalen en gedichten, voor de zogenaamde creatieve literatuur, bekoeld ten gunste van mijn interesse in dagboeken, brieven en publicaties op andere gebieden dan die van de schone letteren. (...) De sonnetten van Jacques Perk en Willem Kloos laten mij koud, maar het materiaal dat over hun leven en persoonlijkheid in de laatste jaren is verschenen, doet voor mij het verleden waarin hun werk was verzonken herleven.''

Ook zijn eigen poëtische werk staat stijf van de persoonlijke ontboezemingen. Hij schreef over zijn jeugd in IJmuiden, zijn verblijf als adolescent in een sanatorium voor tuberculosepatiënten en de band met zijn dochters. Het is niet moeilijk Morriën een zeker exhibitionisme te verwijten: in zijn amoureuze poëzie was hij opvallend openhartig, bovendien leek hij ervan te genieten zichzelf en anderen psychologisch te duiden. Zijn laatste boek, Lotus-brieven (verslag van een betovering), verscheen in 2001.

Hoewel hij zijn verstechniek regelmatig vernieuwde, zal Morriën de geschiedenis ingaan als een traditioneel dichter, die door de vernieuwingen van de Vijftigers beïvloed maar vooral overspoeld is. In zijn latere bundels, zoals 'Moeders en zonen' (1962) en 'Het gebruik van een wandspiegel' worden erotiek en seksualiteit het thema. Hij karakteriseerde zichzelf eens als 'een theoloog van het lichamelijke', in wiens werk je lang moet zoeken naar metafysische of religieuze denkbeelden, al kun je in zijn wat bijbelse taalgebruik zijn calvinistische opvoeding terugvinden.

Morriën ontving in 1964 de Martinus Nijhoffprijs voor zijn vertaalwerk en in 1988 kreeg hij de Herman Gorterprijs voor zijn dichtbundel Oogappel. Hij werd in 1999 benoemd tot Commandeur in de Orde van de Nederlandse Leeuw vanwege de ,,belangrijke literaire kritische bijdragen die hem tot een autoriteit op zijn gebied hebben gemaakt''.

,,Dat Adriaan Morriën een van de minst gelauwerde schrijvers uit de moderne Nederlandse literatuur was, is een onuitwisbare smet op het blazoen van de Nederlandse literaire kritiek'', liet uitgever Wouter van Oorschot in een reactie weten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden