Meer dan een Kluun-kloon

Ter Borg is vaak geestig, maar hij kan meer. Daarvoor moet hij wel zijn behoefte aan ingeblikt applaus zien te overwinnen

'Orang-oetans drijven niet', het debuut van de aanstormende schrijver Stephan ter Borg (1985) is geschreven volgens een strakke formule: ieder hoofdstuk is een pagina of zes lang en de schrijver vertelt er telkens een nieuwe anekdote in. Zodat de verhoopte sitcomfilmer in de toekomst er leuke, afgepaste afleveringen van kan maken. De meeste van die anekdotes zijn tragikomisch of hilarisch van aard, grote ernst is er nog niet bij: Ter Borg wil zijn lezers vooral vermaken. Hij schrijft in de trant van Ronald Giphart en van Kluun.

Een andere grote Ernst is er trouwens wel in de boek, het is de achterlijke reus Ernst, oudere broer van de naamloze hoofdpersoon en diens oogappel. Samen met zijn broertje, de ik-verteller die zijn draai in het leven maar niet kan vinden en zijn ouders, een manisch ambitieuze vader en een depressieve moeder, vormt hij de spil van 'Orang-oetans drijven niet'.

Ter Borg zoekt niet naar het verborgen drama in deze familie, maar toont ons de lachwekkende kanten ervan. Ernst die als een goedhartige zwijgende mascotte overal mee naartoe getroond wordt. De vader die in Hilversum, de plaats van handeling, eerst een quasi-chique jachtclub begint om te eindigen met een ordinair uitgaanscafé. De moeder die als de zorg voor Ernst wegvalt alsnog geschiedenis gaat studeren en als middelbare vrouw ineens in het studentenmilieu belandt. De verteller zelf die het van garderobekracht bij zijn vader tot fondsenwerver en mislukt drugsdealer schopt.

De personages van Ter Borg belanden steeds in grappig-hachelijke situaties. Vader probeert in zijn café de populaire schuimmachine uit, maar zo overdreven groots dat de politie eraan te pas komt en zijn vergunning wordt ingetrokken. Moeder drinkt te veel op een feestje en wordt half tegen haar zin gepakt door het studentje Boy. Hoofdpersoon klopt mensen op straat geld uit de zak door over de nare dictator Orangina van Zimbambique te orakelen.

Maar de kracht van Ter Borg is toch vooral zijn taalgebruik. Hij vertelt zijn verhalen redelijk strak en onderkoeld, waardoor zijn bij tijd en wijle oplaaiende gevoel voor ironie des te sterker naar voren komt: zo heeft hij het over de 'obstipatiebruine Escort' van zijn Turkse vriend Kemal en beschrijft hij het afzichtelijke gebouw van Beeld & Geluid in het Media Park "dat van binnen helemaal hol is, ik vermoed een metafoor, en er vanbuiten uitziet alsof het schilderwerk is uitbesteed aan een zwerm meeuwen op een dieet van kleurstoffen en laxeermiddel".

Dat is allemaal grappig en we moeten er om lachen, toch geloof ik dat Ter Borg meer dan de zoveelste Giphart-imitatie in zijn mars heeft. Dat blijkt als hij zich druk maakt over het Nederland van nu, met zijn nieuwe illusieloze middenklasse: "Ze hadden niets om op terug te vallen, niets om naartoe te werken. Waarom zouden ze? Hun kinderen gingen naar school, de straatlantaarns deden het naar behoren, de supermarkt verkocht voorgekookte aardappelen. Een zelfvoldane kaste, te rijk om te stelen, te arm om te heersen. Voor altijd stationair meedraaiend in de maatschappij. Levend naar het credo dat beschaving een vorm van saaiheid is waar iedereen baat bij heeft."

In de slothoofdstukken gaat de hoofdpersoon ervandoor met zijn reuzenbroer Ernst, die inmiddels door zijn ouders in Villa Zonneschijn is weggestopt, in scènes die sterk aan de befaamde film 'Rain Man' doen denken. On the road. Weg misschien ook van die obligate lolbroekerij uit de voorgaande hoofdstukken. Ter Borg heeft het in zich, maar dan moet hij Hilversum, het ingeblikte applaus, de sitcom, die al te grote behoefte om de lachers op zijn hand te krijgen, wel echt zien te ontvluchten.

Stephan ter Borg: Orang-oetans drijven niet. Prometheus, Amsterdam; 240 blz. € 17,95

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden