Meer dan bijstand krijg je niet meer

Grote weerstand tegen bezuinigingen bij flink aantal gemeenten

Voor begeleiding en dagbesteding, jeugdzorg, een uitkering en hulp bij het vinden van een baan moeten chronisch zieken, gehandicapten en hulpbehoevende ouderen de komende jaren bij de gemeenten terecht. Die zullen niet dezelfde ondersteuning kunnen bieden als nu. De operatie moet op termijn elk jaar 1,8 miljard euro opleveren.

Het kabinet werd het gisteren eens met de lokale en regionale overheden over deze enorme hervormingen. Althans, het kabinet werd het na maandenlang overleg eens met de koepelorganisaties van gemeenten, provincies en waterschappen. De achterban van die koepels moet nog instemmen.

Veel gemeenten en een enkele provincie lieten gisteren al weten niet akkoord te kunnen gaan. Met de kern van de voorstellen zijn de meeste bestuurders het wel eens, maar de bijgaande bezuinigingen maakt ze volgens hen onuitvoerbaar. Volgens de Utrechtse wethouder Den Besten is er een grote kans dat het akkoord alsnog wordt weggestemd omdat er onverantwoord veel wordt bezuinigd op sociale zekerheid. Jorritsma, voorzitter van de Vereniging Nederlandse Gemeenten, is optimistischer.

Voor staatssecretaris De Krom van sociale zaken was dit akkoord voldoende om meer details bekend te maken over zijn plannen met de sociale werkvoorziening en arbeidsgehandicapten. Hij wil dat mensen die niet zelfstandig het minimumloon kunnen verdienen maar fysiek en mentaal wel in staat zijn om een beetje te werken, niet langer een veilige, levenslange uitkering krijgen.

In zijn nieuwe wet komen die mensen onder de verantwoordelijkheid van de gemeente en krijgen ze niet meer dan een bijstandsuitkering. Ook voor hen geldt dat ze geen geld krijgen als ze eigen vermogen hebben of inwonen bij ouders of bij een partner die voldoende verdient.

De Krom hoopt dat op die manier mensen veel meer worden geprikkeld om te werken. "We moeten niet langer honderd excuses hebben om niet te werken, maar een excuus om wel te werken", zei hij gisteren bij de presentatie van zijn plannen.

Voor de uitvoering van de nieuwe wet heeft het kabinet de gemeenten nodig. Zij hadden lange tijd grote moeite met de bezuinigingen op de sociale werkvoorziening en op geld waarmee ze mensen aan werk kunnen helpen, bijvoorbeeld door het inzetten van een werkcoach. Jorritsma heeft, naar eigen zeggen 'voor de hellepoorten' nog 400 miljoen euro weggesleept om de overgang naar de nieuwe regeling mogelijk te maken. Den Besten ziet dat als een soort smeergeld, absoluut niet genoeg om mensen te helpen, omdat het om een eenmalig bedrag gaat.

Op 8 juni stemmen de gemeenten over het akkoord. In totaal gaat het om 8,5 miljard euro - deels bezuiniging en deels overgeheveld naar andere bestuurslagen.

Bijstand: Wet Werken naar Vermogen
De bijstandswet wordt de Wet Werken naar Vermogen. De regels in de nieuwe wet zijn vanaf 2014 ook bedoeld voor mensen met een arbeidshandicap. De bijstand is bedoeld als laatste vangnet en bedraagt 70 procent van het minimumloon. Alleen mensen die helemaal niet in het eigen onderhoud kunnen voorzien, mogen er gebruik van maken. Je hebt dus pas recht op bijstand als je geen eigen vermogen hebt - een huis hoort daar ook bij - en geen werkende partner. In de nieuwe wet krijgt een werkloze ook geen bijstand meer als een andere huisgenoot dan de eigen partner voldoende inkomen heeft. Dat gaat ook gelden voor arbeidsgehandicapten.

Staatssecretaris De Krom zegt dat er een uitzondering wordt gemaakt als mensen aantoonbaar een huishouden delen omdat ze voor elkaar zorgen. Gehandicapte jongeren kunnen in die gevallen zonder verlies van uitkering bij hun ouders blijven wonen en het wordt niet bestraft als kinderen voor hun ouders gaan zorgen.

Wajong: Alleen als je helemaal niet kunt werken
Kun je door een chronische aandoening of een aangeboren handicap niet helemaal meedoen op de arbeidsmarkt, dan moet je vanaf 2013 bij de gemeente aankloppen voor hulp. De Wajong, een vaste uitkering die iets boven bijstandsniveau ligt, blijft alleen voor mensen die helemaal niet kunnen werken, niet langer voor mensen die een deel zelf kunnen verdienen. Nu krijgen ongeveer 16.000 jongeren per jaar een Wajong-uitkering. Het kabinet denkt dat er hier nog 6000 van overblijven. Van de andere 10.000 zal ongeveer de helft helemaal geen uitkering meer krijgen, verwacht het kabinet. Dat zijn mensen die inwonen bij een partner of een familielid met voldoende inkomen of die bijvoorbeeld een erfenis of eigen huis hebben. Mensen die nu een Wajong-uitkering hebben, worden herkeurd. Zijn ze volledig arbeidsongeschikt en blijven ze dat naar verwachting hun leven lang, dan houden ze de oude uitkering. Is dat niet zo, dan vallen ze terug op bijstandsniveau, maar zonder vermogens- of partnertoets.

Sociale werkplaatsen: Als je nooit meer naar een gewone baas kunt
De sociale werkvoorziening is vanaf 2013 alleen nog toegankelijk voor mensen van wie wordt verwacht dat ze nooit bij een normale werkgever aan de slag kunnen. Ook niet met begeleiding. Voor mensen die nu een vast contract hebben bij zo'n beschutte werkplaats verandert er niets. Van de 100 duizend werkplekken bij de sociale werkvoorziening moeten er 30 duizend overblijven. Voor die plekken is veel minder geld beschikbaar dan nu. De cao's zijn ook een stuk gematigder dan de oude. Wie nu op de wachtlijst staat krijgt nog een arbeidsovereenkomst onder de huidige voorwaarden. Nieuwkomers alleen nog als ze naar verwachting ook niet onder begeleiding bij een gewone werkgever terecht kunnen. Gemeenten gebruiken de sociale werkvoorziening nu ook om mensen die lang niet hebben gewerkt weer te laten wennen. Dat mag nog steeds, zegt De Krom. Er is in de totale budgetten om mensen aan werk te helpen wel veel minder geld voor.

AWBZ: Gemeenten moeten dagbesteding regelen
Gemeenten worden verantwoordelijk voor dagbesteding en begeleiding. Het is zorg die nu nog in de AWBZ (volksverzekering voor langdurende zorg) zit, maar die uiterlijk 1 januari 2014 geheel voor rekening komt van de gemeenten.

Al vanaf 1 januari 2013 worden gemeenten verantwoordelijk voor mensen die voor het eerst of opnieuw een beroep doen op begeleiding. Voor cliënten met een bestaande AWBZ-indicatie vervalt hun recht uiterlijk 1 januari 2014. Vanaf dan zullen ze bij hun gemeenten moeten aankloppen.

Voor deze nieuwe taak krijgen de gemeenten een bedrag van tussen de 2,1 en 3,3 miljard euro. Afgesproken is dat in 2013 en 2014 een doelmatigheidskorting wordt toegepast van vijf procent.

Gemeenten en het rijk accepteren hiermee de consequentie dat de korting hoger of lager kan uitvallen dan de eerder in het regeerakkoord afgesproken 140 miljoen euro.

Jeugdzorg: Van de provincies naar de gemeenten
Met de overheveling van de jeugdzorg van provincies naar de gemeenten hoopt de regering een flink bedrag te besparen, van netto 80 miljoen euro in 2015 oplopend tot 300 miljoen vanaf 2017. Bruto wordt vanaf 2016 jaarlijks 90 miljoen euro overgeheveld vanuit het provinciefonds naar het gemeentefonds.

De overheveling van de jeugdzorg zal in fases verlopen. Eerst, in 2013, de begeleiding uit de AWBZ. Vervolgens vanaf 2014 tot en met 2016 geleidelijk de andere vormen van jeugdzorg, zoals ambulante hulp, kindertelefoon, advies en meldpunt kindermishandeling, jeugd-ggz en gesloten jeugdzorg. Helemaal aan het eind zijn de jeugdreclassering en jeugdbescherming aan de beurt. Vanwege de specifieke aard van de laatste zorg (er wordt immers ingegrepen in de rechten van gezinnen en kinderen en de doelgroep is kwetsbaar) komen er specifieke randvoorwaarden. Die moeten nog worden vastgesteld door rijk en gemeenten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden