Meer baars in minder netten

Met subsidies en vangstbeperkingen probeert staatssecretaris Dijksma de visstand in het IJsselmeer te herstellen. Zonder veel succes. Het beschermde natuurgebied is het meest overbeviste stukje van Noordwest-Europa.

Het afgelopen jaar mochten vissers op het IJsselmeer 85 procent minder 'staande netten' (zie kader) gebruiken dan het jaar daarvoor. Ze hebben daarvoor nog een compensatie tegoed van staatssecretaris Dijksma (PvdA, economische zaken) van 340.000 euro. Het doel: de belabberde stand van snoekbaars en andere schubvissen in het IJsselmeer herstellen. Het effect van deze 'vermindering' is tot nu toe zacht gezegd verrassend. Er werd fors méér snoekbaars gevangen en net zoveel baars als het jaar voorafgaand aan de nettenreductie.

Onderzoeksbureau Imares heeft op verzoek van de staatssecretaris gekeken wat de verklaring voor deze toename kan zijn, maar de onderzoekers komen er nog niet echt uit, zo blijkt uit hun rapport. Dat er enkele jaren terug veel jonge snoekbaarzen zouden zijn geboren die uitgerekend nu allemaal bevisbaar zijn, lijkt Imares theoretisch mogelijk, maar niet voor de hand te liggen. Veranderingen in temperatuur of voedselaanbod, waardoor meer snoekbaarzen overleven, sluit Imares niet uit.

Als laatste optie noemt het rapport de mogelijkheid dat de visserij-inspanning op papier wel 85 procent minder is dan het jaar ervoor, maar dat er nu veel gerichter is ingezet op de lucratieve visserij op snoekbaars. Worden geregistreerde netten die voorheen eigenlijk op zolder bleven liggen, nu gebruikt om tóch te vissen? Imares zegt het door de gebrekkige registratie van vangstinspanningen en 'aanlandingen' van de vis niet te kunnen vaststellen.

Overtredingen

Een andere mogelijke verklaring komt uit de rapporten van handhavers van onder meer de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit, NVWA. Uit een overzicht van de vrij bescheiden handhavingsacties op en rond het IJsselmeer komt een bonte verzameling overtredingen, variërend van fuiken in gebieden waar niet gevist mag worden, niet geregistreerde netten, tot ondermaatse vis in de boten van de vissers. Bij een deel van de overtredingen is geen dader te vinden, of gaat het om stropers, maar het grootste deel van de overtredingen uit het rapport is terug te voeren op beroepsvissers in het gebied.

In grote delen van het Nederlandse binnenwater vraagt de overheid een zogenoemde Verklaring Omtrent Gedrag van vissers, voor ze bijvoorbeeld in aanmerking komen voor een experimentele ontheffing van een verbod op palingvisserij. Maar bij de uitkering van de 340.000 euro compensatie, kijkt staatssecretaris Dijksma niet naar eventuele strafbare feiten die de vissers in hun werk plegen. In antwoord op vragen van PvdA-Kamerlid Jacobi schreef Dijksma vorige maand dat die verdeling van de compensatie een zaak is van de producentenorganisatie van de IJsselmeervissers zelf.

Volledige sluiting

Sportvisserij Nederland, Stichting het Blauwe Hart en Vogelbescherming Nederland trekken nu aan de bel bij de staatssecretaris. In een brief aan Dijksma schrijven de drie organisaties dat de omzet van de schubvisserij op het IJsselmeer nu al minimaal is. De compensatie van 340.000 euro plus alle kosten die worden gemaakt voor handhaving en onderzoek noemen ze dan ook buiten proportie. Veel beter zou er een volledige sluiting van de visserij op het IJsselmeer moeten komen, zo schrijven zij.

Fred Wouters, directeur van Vogelbescherming Nederland, zegt in een toelichting dat het IJsselmeer het meest overbeviste stukje Noordwest-Europa is. "Let wel, het is ook nog eens een Europees beschermd Natura 2000-gebied. Heel veel vogels zijn van dit gebied afhankelijk. Je ziet nu al dat de vogels als de visdieven in deze regio lang niet genoeg jongen grootbrengen om de populatie in stand te houden. Er zouden 75 jongen per 100 nesten moeten uitvliegen voor een stabiele populatie. Nu zijn dat er hooguit 20", aldus Wouters.

Van 70 naar 10 bedrijven

Eerder ging Vogelbescherming al naar de Raad van State om de spieringvisserij op het IJsselmeer stil te laten leggen. De Raad stelde haar toen in het gelijk. Daarop volgden ook gesprekken tussen overheden, vissers en natuurbeschermers over de andere vormen van visserij op het IJsselmeer. In een principeafspraak tussen overheid, vissers en natuurbeschermers werd een driejarige sluiting van de schubvisserij afgesproken, maar die werd tot verbazing van de betrokken partijen niet overgenomen door de hoogste bazen op het ministerie van economische zaken. "Het ministerie zegt geen precedent te willen scheppen", weet Wouters inmiddels. "Als alternatief werd de tijdelijke reductie van 85 procent van de staande netten afgesproken. Dat er nu ondanks die reductie toch meer snoekbaars wordt gevangen, en dat er ondertussen wel een forse compensatie wordt betaald, is inderdaad niet uit te leggen. De periode van vangstreducties loopt op 1 juni af. De bal ligt nu even bij de politiek. We wachten het debat in de Tweede Kamer nog even af, maar dat dit een proces is van lange adem, dat is wel duidelijk", aldus Wouters.

Het aantal IJsselmeervissers zou na een moratorium moeten worden teruggebracht van 70 naar hooguit 10 bedrijven, schrijven de drie natuurbeschermingsorganisaties in hun brief aan Dijksma. 'Als die bovendien ieder een eigen visgebied krijgen, in plaats van één groot IJsselmeer waar iedereen zijn gang mag gaan, dan scheelt dat meteen in de handhaving. Dan hebben de vissers immers een direct belang bij een duurzame visstand in hun stukje meer."

Wat zijn 'staande netten'?

Staande netten zijn verticaal in het water staande of hangende netten met een overwegend rechthoekige vorm. De onderkant is verzwaard en de bovenkant wordt door middel van drijvers of drijflijn omhoog gehouden, waardoor een vrijwel verticale wand van netwerk ontstaat. Staande netten worden zowel verankerd als met de stroom meedrijvend toegepast.

'Beroepsvisser moet plaatsmaken voor sportvisser en vogels'

In een reactie op de brief van de natuurbeschermers aan staatssecretaris Dijksma stellen de IJsselmeervissers dat hun broodwinning wordt geruild voor de belangen van vogels en sportvissers. "Als we minder mogen vissen, moet daar wel een compensatie tegenoverstaan", stelt Derk Jan Berends, secretaris van de producentenorganisatie van IJsselmeervissers. Volgens Berends is er een vrij logische verklaring voor het gegeven dat er meer snoekbaars is gevangen, ondanks de verplichte reductie van 85 procent van de staande netten: er zit nu meer vis in het IJsselmeer. "Visstand is per definitie grillig", zegt Berends. "Dat kan aan veel factoren liggen." Toch erkent ook de producentenorganisatie dat er nu veel minder vis in IJssel- en Markermeer zit dan in de jaren tachtig. "Voor een belangrijk deel is dat terug te voeren op een gebrek aan voedingsstoffen. Er komt nu gewoon minder stikstof en fosfaat binnen aan de bodem van de voedselketen dan in het verleden." Voor de problemen met de visstand wijzen vissers ook steevast naar de toegenomen aantallen aalscholvers, die te veel vis zouden eten. Uit onderzoek van ecologen van Rijkswaterstaat blijkt evenwel dat die vogels maar beperkt op de commercieel interessante vissen jagen. Uit de gehoorsteentjes van vissen die in de braakballen van de aalscholvers terechtkomen, kunnen zij precies zien welke vissen van welke leeftijden zij eten. De bulk van het dieet blijkt te bestaan uit pos: een commercieel oninteressant visje, dat zich ook nog eens tegoed doet aan de larven van vissen die wél interessant zijn voor de vissers. Voor een deel worden de vissers dus gesteund ook door de vissende aalscholvers, zo suggereert het onderzoek van de ecologen van Rijkswaterstaat.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden