Meer aandacht voor vorming nodig

Bildung | De BV Nederland heeft meer nodig dan wiskundigen en technici, aldus Sjoerd Slagter.

Mag je alles denken wat je wilt?', luidde de kop boven een artikel over Bildung (Trouw, 6 januari). Eigenlijk zou de vraag moeten luiden 'Mag je alles worden wat je wilt?' Die vraag past in het huidige debat over vorming en raakt de kern van Bildungs-onderwijs. Vorming of zelfontplooiing is niet 'ik maak zelf wel uit wat ik word'. Zelfontplooiing vindt plaats in dialoog en behoeft kaders; je hebt iemand nodig die je uitdaagt en leert dat je jezelf wordt te midden van andere zelven.


De samenleving verandert in hoog tempo. Van jonge mensen wordt verwacht dat ze keuzes voor het leven maken, succesvol zijn en ook nog hun steentje bijdragen aan de samenleving. Dat hebben de initiatiefnemers van de Roelof van Echten College goed begrepen. Maar daar waar zij nog veel aandacht geven aan kennis en vaardigheden (denken, discussie), eist deze tijd vooral persoonsvorming. Daar waar in het verleden de nadruk lag op kennis (vaardig zijn), vraagt samenleven vandaag de dag om goed handelen (waardig zijn) en zorg om anderen (aardig zijn).


Het is eigenlijk verrassend dat persoonlijke ontwikkeling tot op heden relatief weinig aandacht kreeg in het onderwijs. Persoonlijkheid is al jaren de belangrijkste voorspeller van succes. Een succesvolle schoolcarrière, de kans op een baan en zelfs het loon dat je later verdient hangen in belangrijke mate af van onze unieke persoonskenmerken.


Terugkijkend op mijn onderwijsloopbaan stel ik vast dat het onderwijsveld het belang van de vormingsopdracht onvoldoende heeft herkend. Natuurlijk waren wij ons bewust van het belang van vorming, maar daar tijd voor in ruimen deden we niet gauw. In mijn VO-raad-periode ben ik medeverantwoordelijk geweest voor miljardencontracten met OCW. Akkoorden met streefcijfers voor eindexamenvakken en eisen voor reken- en taalonderwijs, maar de vormende kant van het onderwijs kreeg weinig of geen aandacht. Enerzijds had dat te maken met de wens resultaten kwantificeerbaar te maken, anderzijds bleek ook het onderwijs gevoelig voor prestatiebeloning en efficiencydenken. Natuurlijk waren er initiatieven die aandacht vroegen voor ander onderwijs: de Niekée-school met contextrijk leren en Pleion-scholen met aandacht voor 21ste-eeuwse vaardigheden. De VO-raad organiseerde bijeenkomsten en trainingen, maar we zijn er onvoldoende in geslaagd het vormende aspect meer op de voorgrond te krijgen.


Maar er is verandering op til. In gesprekken met docenten, schooldirecties en politici constateer ik een groeiend besef dat deze tijd om ander onderwijs vraagt. De eenzijdige focus op cognitieve prestaties (rekentoets, taaltoets, Pisa-score) heeft niet het verwachte resultaat opgeleverd. Vasthouden aan de reken- en taaltoets blijkt in de praktijk ondoenlijk en het roept ongewenste neveneffecten op: toenemende segregatie, toenemende ongelijkheid, minder doorgroei. Daarnaast groeit het besef dat men een van de belangrijkste taken van onderwijs, namelijk socialisatie (in termen van Gert Biesta 'je voorbereiden op een leven als lid van een gemeenschap') te weinig aandacht heeft gekregen. De BV Nederland heeft meer nodig dan wiskundigen en technici.


Bildung gaat over 'wie ben ik' en 'wat wil ik met mijn leven?' Om je in te kunnen zetten voor jouw toekomst en jouw idealen is het nodig dat jij weet wie je bent en zicht krijgt op jouw vermogens en kernwaarden. De filosoof Charles Taylor omschrijft het zo: 'Weten wie je bent, betekent weten wat voor jou van waarde is'. Wilhelm von Humboldt (bedenker van de term Bildung) formuleerde het zo: 'om jezelf te kunnen ontplooien is het nodig zinvolle verbintenissen met anderen aan te gaan'. Beide elementen - persoonsvorming en burgerschap - vormen de kern van Bildungs-onderwijs. Ze mogen in het nieuwe onderwijs niet ontbreken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden