Medvedev vooral vazal Poetin

De eerste stappen van Dmitri Medvedev als Ruslands nieuwe president worden nauwlettend gevolgd. Pakt hij de zaken anders aan dan Poetin?

Acht jaar cel kreeg Michail Chodorkovski in 2005 voor fraude en belastingontduiking. Ooit bezat de oliemagnaat naar schatting tien miljard dollar, nu brengt hij zijn tijd door in gevangenschap in Tsjita. Zijn oliebedrijf Joekos is ontmanteld en verkocht aan stromannen van het Kremlin. Nieuwe processen kunnen hem een verse straf opleveren van nog eens 27 jaar.

Mensen als Chodorkovski hopen dat de nieuwe Russische president, Dmitri Medvedev, verandering brengt. „Sommige maatregelen van het team van Medvedev zijn reden voor voorzichtig optimisme”, zei hij vorig weekeinde tegen de Britse Sunday Times, waarmee hij doelde op de belofte van de nieuwe president om het notoir verpolitiekte rechtssysteem in Rusland te hervormen. Ook kreeg Igor Setsjin, volgens Chodorkovski het brein achter zijn vervolging, een minder prominente functie. Setsjin was volgens velen de machtigste man in de staf van Medvedevs voorganger Vladimir Poetin en is nu ’slechts’ vicepremier.

De vraag is echter of zelfs dit ’voorzichtige’ optimisme terecht is. Ook Poetin beloofde aan het begin van zijn presidentschap een ’dictatuur van de wet’, waarna de dictatuur werd versterkt en de wet naar de achtergrond verdween. En ook Poetin beloofde ooit, net als Medvedev nu, een harde aanpak van de corruptie. Dat mislukte: Rusland stond vorig jaar op de 143ste plaats (van 179) op de ranglijst van Transparancy International. Zolang de pers in Rusland wordt gekneveld en processen kunnen worden afgekocht, zal van een succesvolle bestrijding van corruptie geen sprake kunnen zijn.

Ook de eerste buitenlandse schreden van Medvedev worden nauwlettend gevolgd. Zijn eerste reis ging donderdag naar Kazachstan, om duidelijk te maken dat Moskou ook onder het nieuwe bewind het energierijke Centraal-Azië beschouwt als zijn achtertuin. Hij volgde daarmee Poetin, die als pasbenoemde premier gelijk vertrok naar Oezbekistan en Turkmenistan. Moskou probeert er met name te voorkomen dat Centraal-Azië, buiten Rusland om, gas en olie gaat leveren aan het Westen en China.

Medvedev reisde vervolgens door naar China. Hij hekelde daar gisteren samen met China’s president Hu het geplande Amerikaanse raketschild in Europa –net als Poetin al jaren doet– en zal er de voordelen van een multipolaire wereld benadrukken –een wereld waarin meer staten grote macht hebben dan alleen de Verenigde Staten.

Medvedev laat met deze reizen zien dat Rusland meer opties heeft dan alleen het Westen, en dat hij bevriend wil zijn met andere regimes die weinig voelen voor de westerse nadruk op mensenrechten en democratie. Pas volgende maand reist hij voor het eerst naar Europa, naar Duitsland. Dat is het Europese land dat Rusland het meest pragmatisch benadert.

Er bestaat een kans dat de toon van Medvedev in Duitsland vriendelijker is dan die van Poetin, die af en toe zeer hard kon uithalen naar de Verenigde Staten en de Navo. Maar inhoudelijk zal hij ongetwijfeld dezelfde kritiek uiten op de onafhankelijkheid van Kosovo of de mogelijke Navo-uitbreiding met Georgië en Oekraïne.

Nu kan Medvedev ook niet gelijk een andere koers varen. Daarvoor is hij teveel een vazal van Poetin, wiens steun hem in het presidentiële zadel heeft geholpen. Poetin heeft bovendien met een serie maatregelen zijn positie verder versterkt na zijn benoeming als premier op 8 mei (zie inzet). Uit alles blijkt dat, zelfs als hij zou willen, de speelruimte van Medvedev op dit moment zeer beperkt is.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden