Medvedev is de man in Rjazan

Rusland kiest zondag waarschijnlijk als nieuwe president Dmitri Medvedev, door Poetin zelf aangewezen als zijn opvolger. Ook in de provinciestad Rjazan is Medvedev favoriet. De stad staat model voor acht jaar Poetin: toegenomen welvaart én corruptie.

Al op het Kazan-station in Moskou zijn de snelle veranderingen voelbaar die Rusland op dit moment ondergaat. De conductrice neemt niet de moeite om naar de paspoorten te vragen. In Rusland zijn treinkaartjes gekoppeld aan een paspoortnummer, dat doorgaans minutieus wordt gecontroleerd.

De trein naar de provinciestad Rjazan, drie uur treinen in zuidoostelijke richting van Moskou, is nieuw en comfortabel. Alles op het menu in de restaurants is daadwerkelijk te krijgen en de toiletten zijn schoon.

Rjazan, met een half miljoen inwoners, is niet alleen vooruitgegaan voor de verdwaalde toerist, maar ook voor de inwoners zelf. Net buiten de stad is zojuist een enorm winkelcentrum verrezen. Tadzjiekse gastarbeiders zijn nog bezig met de bouw van de eerste etage, maar op de begane grond is de hypermarkt druk met Russen op een doordeweekse dag. Voor de bar met vers sap staat een rij klanten. Een meisje bestelt een mango-ananascocktail à vier euro. Een verkoopster in een elektronicawinkel vertelt dat het er sinds de opening vorig jaar storm loopt. „Vooral de i-pods verkopen goed”, vertelt ze, wijzend naar de etalage waar een groep mensen zich verdringt.

Op het onvermijdelijke Leninplein in het centrum staat Lenin wat onzeker tussen het knipperende neon van een restaurant. Hij lijkt zich bewust te hebben weggedraaid van de Playboy-winkel even verderop in de al net zo onvermijdelijke Leninstraat. De namen van het plein en de straat zijn de enige herinneringen aan de communistische tijd, zo lijkt het wel.

„Ach, mijn zoon, die tijd is voorbij en komt nooit meer terug”, vertelt kapster Ljoeba, terwijl zij aan het knippen is met een enge tondeuse uit de sovjettijd waar af en toe schokjes uit komen. „Natuurlijk is het niet perfect zoals bij jullie in Europa. Maar we leven in ieder geval niet meer in de bandietentijd.”

De ’bandietentijd’ is een term die Rjazanners gebruiken voor de jaren negentig, toen de stad werd gerund door gangsters en de lokale regering helemaal niets in de melk te brokkelen had. Mensen verloren massaal hun baan en de schappen waren leeg.

In die context moet de populariteit van Poetin en zijn opvolger Dmitri Medvedev worden gezien. Kapster Ljoeba zal, net zoals de meeste geïnterviewden, op Medvedev stemmen. De stabiliteit onder Poetin heeft hen veel goeds gebracht. Dingen die in Nederland vanzelfsprekend zijn, zoals een egale stoep, zijn in Rjazan het gesprek van de dag, zoals bij de drie mannen die een biertje drinken in een pannekoektent aan de Vrijheidsstraat. „Zo’n stoep zie je niet vaak”, zegt een van hen. Natuurlijk gaan zij alle drie op Medvedev stemmen.

Rjazans vooruitgang is voor een groot deel te danken aan de nabijheid van Moskou – voor Russen is drie uur met de trein dichtbij. De miljardeninkomsten uit de olie-industrie vinden langzaam maar zeker hun weg in de omliggende regio’s. Zo wordt veel grond in Rjazan opgekocht door Moskovieten, waardoor de prijzen van onroerend goed de lucht in zijn geschoten.

In Solotsja, een dorp een half uur van Rjazan, is net een nieuw hotel opgeleverd. Hotel Gouden Oasis is niet te missen dankzij de plastic palmbomen voor de deur, die dag en nacht in neon knipperen. In de lobby hangt een nepkristallen kroonluchter die om zijn as draait. Een nepgouden adelaar houdt alles in de gaten. De tafels in het restaurant zijn met gordijnen afgescheiden. De receptioniste vertelt dat het vooral Moskovieten zijn die het hotel bezoeken, en ze maakt er geen geheim van dit een soort love hotel is voor mannen met hun minnares.

Is deze provinciestad een voorbeeld van het Rusland van 2020, waarvan Poetin onlangs in een speech zijn toekomstvisie ontvouwde? Met een middenklasse die zestig procent van de bevolking omvat? En een gemiddelde levensverwachting die tien jaar hoger ligt dan het huidige gemiddelde van 65 jaar?

Op het eerste gezicht wel. Maar toch zijn er ook in Rjazan mensen voor wie een ipod of een roterende kroonluchter niet is weggelegd. En dat zijn veel meer mensen dan je in eerste instantie denkt. Neem Ljoedmilla Vasiljeva, die een kraampje heeft op de centrale markt van Rjazan. Ze verkoopt bosjes peterselie en dille. Enigszins wantrouwend staat zij de vreemde buitenlander te woord. Ja, ze is blij dat de bandietentijd voorbij is. Na enig nadenken: „Natuurlijk ga ik op Medvedev stemmen.” Overtuigend klinkt het niet.

Na enig gepraat blijkt dat Vasiljeva al met pensioen is, maar dat haar inkomen niet toereikend is, waardoor zij gedwongen is om met haar plantjes in de kou te staan. Tot een jaar geleden was het al moeilijk, maar dat werd nog lastiger met de enorme prijsstijgingen van levensmiddelen. „Ik zag laatst een pak melk voor 42 roebel”, vertelt ze geshockeerd. Tot voor kort lag die prijs nog rond de 30 roebel.

Bij het plein van de Vrijheid hangt Vladimir rond, die zijn achternaam niet wil prijsgeven. Hij werkte vroeger op een van de kolchozen als technicus, tot deze in de jaren negentig werd opgedoekt. Nu verdient hij wat roebels door mensen in zijn oude witte Wolga rond te rijden. „Zolang hij niet uit elkaar valt”, zegt Vladimir met een wrange glimlach.

Vladimir ergert zich aan de corruptie in de stad – in het bijzonder bij de wegenpolitie. Die is sinds dit voorjaar, toen de boetes werden verhoogd, alleen maar verergerd. Zo is de straf voor door rood licht rijden verhoogd van 100 naar 700 roebel (ruim 19 euro, meer dan een dagloon). Dit is voor de wegenpolitie reden om wat scherper op te letten, vertelt hij.

Het is lucratief geworden om auto’s aan te houden. Hogere boetes betekenen immers ook meer smeergeld voor het afkopen van die boete. „Wij hebben als taxichauffeurs een akkoord bereikt met de Gai: 350 roebel. De suggestie dat hij natuurlijk ook gewoon zou kunnen wachten tot groen licht, vindt hij hilarisch.

Op wie gaat hij eigenlijk stemmen? „Natuurlijk op Zjirinovski. Hij is de enige man die duidelijke taal spreekt. Ik weet ook wel dat hij niet gaat winnen, maar ik wil in elk geval protesteren tegen Poetin en Medvedev, die een hoop beloven waar weinig van terechtkomt.”

„Halverwege jaren negentig, aan het eind van de bandietentijd, was er nog een kans voor een logische en normale ontwikkeling van de stad. Nu gaan we back to the USSR grapt journalist Dmitri Florin, verwijzend naar de Beatles-hit. Met gevaar voor eigen leven legt hij de schaduwkanten van het Rusland onder Poetin bloot. Hij schrijft voor plaatselijk jongerenblad Pokolenier – vrij vertaald: ’Generatie-er’. Eerder werkte hij voor de plaatselijke afdeling van Novaja Gazeta, de krant waar ook de vermoorde journaliste Anna Politkovskaja voor schreef.

Florin: „Hiervóór moest je lid zijn van de communistische partij, wilde je enigszins carrière maken. Voor de doemaverkiezingen van december bevolen directeuren van scholen en ziekenhuizen om op Eenheid Rusland, de partij van Poetin, te stemmen. Anders zouden die leraren en dokters nog wel eens in de problemen kunnen komen.”

Florin maakte een ongebruikelijke wending in zijn carrière. Net als veel andere jongens in Rjazan vocht hij als soldaat in de oorlog met Tsjetsjenië . Hij ging erheen in 1997 met het ideaal om Ruslands integriteit te beschermen. Hij kwam terug zonder illusies: „Ik zat bij een militair checkpoint. Iedereen die langs ons wilde, moest 50 roebel betalen. Voor die arme Tsjetsjenen was dat een hoop geld. Het ging alleen maar om geld. Wij hingen zelfs een bordje op met de tekst: ’Toegang 50 roebel’. Dat vond de commandant te ver gaan. Verder waren er geen wetten. Je kon gewoon iemand met een geweer in zijn gezicht slaan. Dronken collega’s vielen eens een dorp binnen zonder aanleiding. Hun redenatie: ’door jullie Tsjetsjenen heb ik hier zo’n miserabel leven, zonder geld en vrouwen. Dus die kom ik nu bij jullie halen.”

Bij terugkomst ging Florin over zijn ervaringen in Tsjetsjenië schrijven. Dat bleef niet zonder gevolgen: in juni vorig jaar werd hij in elkaar geslagen door een groep opgeschoten jongens. Daarbij werden zijn geld en paspoort door een van hen meegenomen.

Toen bleek dat Florin niet was geïntimideerd en de zaak uit wilde zoeken, kreeg hij een telefoontje van de plaatselijke militia. Zijn geld en paspoort waren miraculeus genoeg door een agent ’op straat gevonden’. Een van de jongens maakte volgens Florin deel uit van de Bisons, een semi-legale groep van halve criminelen, na de oranjerevolutie opgericht om kritische geesten te intimideren.

Maar Florin gaat nog steeds door met het schrijven over gevoelige onderwerpen, zoals mishandelingen van buitenlanders door neonazi’s. En corruptie binnen het stadsbestuur van Rjazan. „Om een voorbeeld te geven: onlangs werd in Rjazan een nieuwe feestdag ingesteld: ’70 jaar gouverneurschap in Rjazan’. Het budget van die dag bedroeg tientallen miljoenen euro’s. Slechts een fragment daarvan werd daadwerkelijk aan de feestdag uitgegeven.”

Het trottoir in de Vrijheidsstraat, waar de mannen in het pannekoekrestaurant zo blij mee waren, was een van de projecten naar aanleiding van de feestdag. Florin: „Die feestdag was gewoon een constructie om geld in eigen zak te steken. De bandietentijd is niet voorbij – het enige verschil is dat de bandieten nu in onze regering zitten.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden