Mediteren ten bate van de ander

De boeddhistische jongerenorganisatie Wake Up krijgt in Nederland vaste voet aan de grond. Het doel is ambitieus: de wereld veranderen.

De bel gaat. Met de benen in lotushouding zitten twintig jongeren op meditatiekussens in een kring. Een boeddhabeeld, half zo groot als een mens, staat gebroederlijk tussen hen in. Voor het beeld branden drie kaarsjes. De bel gaat nog een keer. Iedereen is stil.

Dit is een bijeenkomst van Wake Up, een boeddhistische jongerenorganisatie in de traditie van Thich Nhat Hanh. Deze Vietnamese zenleraar stichtte in 1982 het klooster Plum Village in Frankrijk. De beweging trekt naast Vietnamese vluchtelingen veel westerlingen die zich wereldwijd organiseren in meditatiegroepen, sangha's genaamd. In 2009 ontstond in Nijmegen de eerste Wake Up-sangha van Nederland.

"Op dit moment zijn er elf Wake Up-groepen in vrijwel alle grote steden", zegt Anneke Comello (26) van Wake Up Nederland, de overkoepelende organisatie die onder andere de website bijhoudt en elk jaar twee landelijke meditatieretraites organiseert. Comello: "Ik schat dat er zo'n vier- à vijfhonderd actieve beoefenaars zijn."

Zij komen wekelijks of tweewekelijks samen om te mediteren bij één van de deelnemers thuis of in een afgehuurde ruimte. Comello: "Nijmegen heeft de grootste sangha met zo'n twintig deelnemers per week. Er staan wel tachtig mensen op de mailinglijst; sommigen komen elke week, anderen af en toe. In andere steden varieert het bezoekersaantal van vijf tot vijftien per keer."

Deze zaterdagmiddag zijn leden van verschillende sangha's aanwezig in Amsterdam. Er staat er een traditionele theeceremonie op het programma. Daarnaast is er een zitmeditatie, een loopmeditatie in het park en 'dharma delen'; een oefening die wordt omschreven als 'aandachtig spreken en luisteren'.

Na de geleide zitmeditatie ('Ik adem in en weet dat ik inadem. Ik adem uit en weet dat ik uitadem') verzamelen de jongeren zich buiten. Eerst wordt een liedje gezongen: 'If it's not love, you can let it all go.' Vervolgens wandelen ze in stilte en in slakketempo door het park. 'Wees je bewust van elke stap', is de oefening. Voorbijgangers kijken nieuwsgierig om naar de groep voorbijschuifelende jongeren.

"Met dergelijke meditaties oefen je om in het moment aanwezig te zijn", weet Maarten Hunink (30). Geïnspireerd door zijn bezoeken aan Plum Village leeft hij een jaar lang als monnik in een antikraakpand in hartje Rotterdam. "Vaak ben je in gedachten met het verleden of de toekomst bezig: je zit steeds in je hoofd. Dan leef je eigenlijk niet echt. Meditatie is steeds weer terugkeren naar waar je bent en dat ook accepteren: 'Oké, dit is wat het is, wees er maar blij mee'. Als dat lukt, ontstaat er vrijheid en kun je er ook daadwerkelijk van genieten."

Monnikenbestaan

Hunink wilde het monnikenbestaan voor langere tijd uitproberen. Sinds eind juni volgt hij een door hem zelf opgesteld meditatieschema met onder meer twee uur zitmeditatie en één uur loopmeditatie per dag. Ook houdt hij zich aan dezelfde Tien Voorschriften als de kloosterlingen in Plum Village. Dat betekent: geen alcohol of drugs, geen seks, geen films, boeken of ander afleidend vermaak en een simpele leefstijl. Hunink: "De voorschriften helpen bij de beoefening, maar bepalen niet of je in de hemel of hel terechtkomt. Het gaat erom dat je alleen die dingen tot je neemt die daadwerkelijk voeden."

Het effect? Hunink: "Van tevoren had ik geen duidelijk doel of verwachtingen, maar na vier maanden merk ik dat ik rustiger ben en me vrijer voel." Anneke Comello, die sinds twee jaar de Nijmeegse sangha bezoekt, beaamt dit: "Ik voel meer rust en heb meer vertrouwen. Ook leer ik beter omgaan met moeilijke emoties en daarover te communiceren." Jasper Hermans (21) die de theeceremonie in Amsterdam begeleidt: "Ik leer in harmonie met alles te leven en de werkelijkheid te accepteren zoals die is."

Wake Up staat open voor boeddhisten en niet-boeddhisten. Hermans: "Ik noem mezelf geen boeddhist, maar boeddhisme is wel de traditie waarbij ik me het meest thuisvoel." Dat geldt ook voor Hunink: "Ik stop mezelf niet graag in een hokje." Comello: "Inmiddels ben ik me meer gaan verdiepen in de traditie, maar in eerste instantie was ik vooral op zoek naar rust en stilte. Ik werd getroffen door de openheid, warmte en speelsheid die ik bij Wake Up aantrof. Het gevoel van verbondenheid is heel sterk."

"Mediteren doe je nooit alleen voor jezelf", zegt Comello. "Stilte en liefdevolle aandacht in jouw leven hebben effect op de mensen om je heen. Het vertaalt zich naar een respectvolle omgang met anderen. Daarnaast werkt het ook door in grotere vragen zoals: hoe richt ik mijn leven in?"

Tijdens de oprichting van Wake Up riep Thich Nhat Hanh nadrukkelijk op tot sociale betrokkenheid: "Laten we lokale groepen vormen die boeddhisme toepassen in het dagelijks leven om zo de wereld te transformeren", was zijn boodschap toen. Als voorbeelden noemde hij initiatieven om minder te consumeren, groenten te verbouwen of conflicten op een vreedzame manier op te lossen. De Wake Uppers lijken zijn woorden serieus te nemen. Zo was er begin dit jaar een internationale Wake Up-retraite over permacultuur, een alternatieve landbouwmethode. Ook wordt in Nijmegen binnen een ecologisch woonproject in aanbouw een woongroep van Wake Uppers gevormd.

Het boeddhistische activisme heeft wat lieflijks. Zo organiseerden de Nederlandse Wake Uppers al meerdere 'meditatieflashmobs'. Comello: "Vorig jaar mediteerden we op het station van Nijmegen en stonden daar met bordjes als: 'Je glimlach maakt me blij' en 'Je bent goed zoals je bent'. Meestal reageerden voorbijgangers met een grote glimlach. Volgens Thich Nhat Hanh is dat het beste geschenk dat je een ander kunt geven: je hebt dan echt aandacht voor elkaar."

Bij Wake Up in Amsterdam. 'Mediteren doe je nooit alleen voor jezelf. Stilte en liefdevolle aandacht in jouw leven hebben effect op de mensen om je heen.'

Vietnamoorlog leidde tot geëngageerd boeddhisme

De Vietnamese Thich Nhat Hanh (1926) - Thay voor intimi - werd monnik op zijn zestiende. De Vietnamoorlog zadelde boeddhistische kloosterlingen op met een dilemma: moesten zij op hun matje blijven mediteren of helpen? Thich Nhat Hanh koos ervoor de leer in de praktijk te brengen. Hij stichtte de School of Youth for Social Service: een hulporganisatie met 10.000 vrijwilligers die hielp bij de wederopbouw op basis van boeddhistische principes zoals geweldloosheid en mededogen. Ook stichtte hij een boeddhistische universiteit, en begon hij een uitgeverij en een invloedrijk tijdschrift voor vredesactivisten.

Na een bezoek aan de VS in 1966 mocht hij zijn land niet meer in. In 1982 richtte hij het klooster Plum Village op in Frankrijk. Zijn interpretatie van de zentraditie, verwoord in 85 boeken met gedichten, boeddhistische leringen en gebeden, trekt veel westerlingen. Er is een netwerk van internationale meditiatiegroepen (sangha's), in Nederland vertegenwoordigd door de stichting Leven in Aandacht. De internationale jongerenbeweging Wake Up werd in 2008 tijdens een retraite in Plum Village opgericht.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden